آيين نامه حفاظت و ايمنى در معادن

آیین نامه حفاظت و ایمنى در معادن
 
فصل1) تعاریف
فصل2) کلیات
فصل3) حفاریهاى معدنى و اکتشافى
فصل4) ماشین آلات معدنى
فصل5) نگهدارى
فصل6) مواد ناریه و آتش بارى
فصل7) باربرى در معادن
فصل8) تهویه
فصل9) روشنایى
فصل10) آب
فصل11) تاْسیسات برق
.
فصل – 1 تعاریف                                                                                                                      
 
مسوول معدن یا سرپرست معدن
        شخصى است که توسط دارنـده پروانـه عملیات به این سمـت منصوب مى شود و مسـئولیـت کلیه عملیات معدن را به عهده دارد 
 
مسوول فنى
    طـبق ماده 66 آئین نامه اجـرائى قانـون معـادن مسئـول فنى عملیات کسـى است که اداره کلیه امور فنى معدن به عهده اوست و توسـط دارنده پروانه عملیـات از میـان افراد واجـد شـرایـط انتـخاب و به وزارت صنایع و معـادن معـرفى مى شود و طبـق ماده 65 آئـین نامه اجـرائـى ضوابـط و حدود صلاحیت مسـوولین فـنى معادن تا تصـویب و اصـلاح قانـون نظام مهنـدسى معـدن توسـط وزارت صنایع و معادن تعیین مى شود
 
مسوول ایمنى
    مسئول ایمنى هر معدن نظارت بر ایمنى عملیات معدن را به عهده داشته توسط مسوول یا سرپرست معدن به این سمت منصوب مى شود . طبق ماده 65 آئین نامه اجرائى قانون معادن ضوابط و حدود صلاحیت مسئول ایمنى از طریق وزارت کار و امور اجتماعى با هماهنگى وزارت صنایع و معادن تعیین مى شود . جانشین مسئول ایمنى نیز تابع همین شرایط است
 
مهندس ناظر
    شخصى است که طبق ماده 69 آئین نامه اجرائى قانون معادن تعیین مى شود و از طرف وزارت صنایع و معادن مامور نظارت و کنترل عملیات معدنى است
 
پروانه اکتشاف – پروانه بهره بردارى
    طبق مواد مندرج در قانون معادن و آئین نامه اجرائى آن تعریف مى شود
 
 تونل
    حفارى زیرزمینى افقى یا تقریباً افقى است
 
تونل شیب دار
    تونل هایى که تا حدود 18 درجه شیب داشته باشند
 
چاه مایل
    حـفارى مایـلى که به سطـح زمین راه داشـته و داراى شـیب بین 18 درجه تا 90 درجه باشد و براى باربرى مورد استفاده قرار مى گیرد
 
چاه یا چاه قائم
    حفارى قائـم یا با شـیب 90 درجه است که به سطـح زمیـن راه داشـته باشـد و معمولاً براى باربرى مورد استفاده قرار مى کیرد
 
دویل
    حفـارى زیـرزمینى شیبـدارو با سطـح مقطع نسبتاً کوچک که معمولاً به طرف بالا حفارى مى شود و براى منظور هاى مختلف مورد استفاده قرار مى گیرد
 
پذیرگاه
    محل توقف ، بارگیرى و تخلیه واگنها و انجام وظایف مختلف زیرزمینى که معمولاً در محل ارتباط با چاه قائم یا چاه مایل در زیرزمین احداث مى شود
 
گالرى-راهرو
    انواع حفاریهاى زیرزمینى و معمولاً با طول زیاد است
 
راه مورب
    به انواع راهروهاى شیبدار راه مورب گفته مى شود
 
بونکر
    محلى براى تخلیه و انباشت سنگ مى باشد
 
چال
    سوراخى که در سنگ براى قرار دادن ماده منفجره حفر مى شود
  
خرجگذاری  
    قرار دادن مواد منفجره در داخل چال است
 
فشنگ
    به هر قطعه ماده منفجره جامد (معمولاً انواع دینامیت) گفته مى شود
 
آتشبارى
    به عملیات خرج گذارى و انفجار مواد منفجره براى تخریب سنگ آتشبارى گفته مى شود
 
آتشبار
    شخصى که مسئولیت عملیات آتشبارى را به عهده دارد
 
مواد ناریه- مواد منفجره
    موادى که قابلیت انفجار داشته و در معدن براى تخریب سنگ مورد استفاده قرار مى گیرد
 
گاز ذغال
    گازى که در کانسارهاى ذغال سنگ همراه با سایر هیدروکربورها وجود دارد و عمدتاً از متان تشکیل شده است . این گاز چنانچه به نسبت معینى با هوا مخلوط شود قابلیت انفجار پیدا مى کند
 
کلیه تجهیزات , دستگاهها و ماشین آلات معدنى که در این آئین نامه از آنها نام برده شده
    مانند شاول یا بیل مکانیکى , لودر, بلدوزر, پرفراتور, گریدر, واگن , لوکوموتیو , دستگاه گمانه زنى , دستگاه سیم برش , بالابر چاه , وینچ و غیره و کلیه قسمتها و قطعات آنها مطابق تعاریفى است که در متون و کتابهاى معدنى آورده شده است
   
فصل  2-کلیات                                                                                                                       

ماده 1- منظور از عملیات در این آئین نامه کلیه عملیات معدنى (اعم از اکتشاف یا بهره بردارى و استخراج معدن) است که در قانون معادن و آئین نامه اجرائى قانون معادن پیش بینى شده است .

ماده 2- در کلیه معادن که داراى حداقل 25 نفر کارگر باشند , مى بایست یک نفر ذیصلاح به عنوان مسئول ایمنى و یک نفر به عنـوان مسئـول بهداـشت حرقه اى به استـناد آئـین نامه کمـیته حفاظت فنى و بهدلشـت کار تعیین گردد . بدیهى است در معادن کمتر از 25 نفر کارگر وجود یک نفر مسئول ایمنى ضرورى است اما این مسئـولیت را مى توان به مسـئول فنى واگـذار کرد که این تعیـین صلاحیت وى به استـناد آئیـن نامه فوق الذکر خواهد بود .

ماده 3- مسئول ایمنى هر معدن به عنوان ناظـر و کنترل کننـده عملیـات و انطباق دادن معدن با بندهاى مندرج در این آئیـن نامه و دیگر آئین نامه هـاى مصـوب شورایعالى حفاظـت فنى تعیین مى گردد , که با حضور و بازرسى از معدن توصیه ها و پیشنهاد هاى خود را جهت پیشگیرى و رفع خطر تذکر داده و در صورت حساسیت موضوع آن را کتـباً به مسـئولین معدن گزارش مى نماید و در صـورت تشخیـص خطر حتمى برابر مقررات این آئین نامه تا رفع خطر نسبت به توقف عملیـات در محل خطر اقدام نماید

ماده - 4 کلیه کارگاههاى معدنى اعم از سطحى یا زیر زمینى لازم است در هر شیفت کارى حداقل یک بار توسـط مسئول ایمنى یا جانشین وى مورد بازدید قرار گیرد .

ماده 5- قبل از شروع به کار در هر شیفت کارى مسئول ایمنى معدن و جانشین او باید از کارگاه مربوطه بازدید نماید و پس از اطمینان از ایمن بودن آن به کارگران مجوز ورود داده شود .

ماده 6- وزارت صنایع و معادن مى بایست رونوشـت پروانه هاى اکتـشاف و بهـره بـردارى را به وزارت کار و امور اجتماعى ارسال نماید و دارنده پروانه اکتشاف یا بهـره بردارى مکلف است تـاریخ شـروع عملیـات خود را به وزارتخانه هاى صنایع و معادن و کار و امور اجتماعى (ادارات کل کار و امور اجتماعى)اطلاع دهد.

ماده 7- اکتشاف کننده یا بهره بـردار باید مدارک مشروحـه زیـر را در سر معـدن نگهدارى کرده و براى ارائه به مهندسین ناظر وزارت صنایع و معادن و بازرسان کار وزارت کار و امور اجتـماعى آماده داشته باشد.
الف- پروانه اکتشاف یا پروانه بهره بردارى یا کپى آنها .
ب- نقشه محدوده به مقیاس حداقل 1 و نقشه بهره بردارى به مقیاس حداقل 1 و بـراى معادنى که عملیات زیر زمینى دارند , نقشه به مقیاس حداقل 1 از قسمت درون معـدن و همچنین یـک نقشـه از کارگاهها و تأسیسات خارج معدن به مقیاس حداقل 1
پ- دفـتر حاوى مشخصات کارکنـان معـدن و استخـراج روزانه طـبق نمونه اى که وزارت صنـایع و معـادن تعیین خواهد کرد
ت- دفتر مخصوصى جهت ثبت نظرات و تذکرات و دستوراتى که در اجراى آئین نامه هاى مربوط نـسبت به طرز کار و رعـایت اصول فنـى و حفاظت و بهداشـت کار و سایـر مواردى که از طرف مهنـدسین ناظـر وزارت صنایع و معادن و بازرسان کار وزارت کار و امور اجتماعى داده مى شود
ث- دفتـر مخصوص ثبـت حـوادث و گزارش اقـدامـات معمـوله طـبـق نمونـه اى که از طـرف وزارت کار و اموراجتماعى تعیین مى شود
ج- دفاترى مخصـوص جهت ثبت کلیه اقـدامات ایمنـى و بهداشـت کار که به ترتـیب تـوسط مسئـول ایمنى و مسئول بهداشت حرفه اى که در اجراى آئین نامه ها و مقررات مربوطه تکمیل مى گردد
چ- آئین نامه ایمنى معادن و کلیه آئین نامه هاى حفاظت فنى و بهداشت کار مصوب شوراى عالى حفاظت فنى
ماده 8- رعایت مفاد کلیه مقررات و آئین نامه هاى مصوب شورایعالى حفاظت فنى در خصوص نکات ایمنى مرتبط با لوازم ,کالا ها و تجهیزات معدنى لازم الاجرا است

تبصره: کلیه سفارشات و نکات احتیاطى و ایمنى که از طرف سازندگان و تولید کنندگان لوازم , کالاها و تجهیزات معدنى توصیه مى شود لازم الاجرا است

ماده 9- تمام شاغلین در معادن زیرزمینى و کارگرانى که با تغییر شغل از قسمتى به قسمت دیگر معدن منتقل میشوند باید با راههاى خروجى و اضطرارى معدن آشنا شده و آگاهى کامل پیدا کنند

ماده 10- ورود کلیه افراد غیر شاغل در معدن منوط به کسب اجازه از سرپرست معدن یا جانشین وى مى باشد

ماده 11- ورود و کار در کارگاهها و معادن زیرزمینى متروکه منوط به کسب مجوز از سرپرست معدن یا مسئول ذیربط بوده و باید با رعایت مقررات ایمنى و پس از حصول اطمینان از برقرارى تهویه مناسب و سالم بودن وسایل نگهدارى و عدم ریزش حفریات قرار گیرد

ماده 12- با تمهیداتى که از طرف سرپرست معدن انجام مى گیرد , بایستى همواره تعداد و اسامى کارکنانى که در هر لحظه داخل معدن و به خصوص زیرزمین بوده مشخض باشد و تا زمانى که کارگران در زیرزمین مشغول کار هستند حداقل یک نفر از مسئولین مى بایست در دفتر سر معدن حضور داشته باشد

ماده 13- محل یا محل هاى حادثه ساز در معدن باید بوسیله سیم خاردار یا وسایل محصور کننده مناسب و علائم اخبارى و هشدار دهنده از محل هاى مجاور مجزا باشد به طوریکه مانع عبور اشخاص متفرقه و حیوانات گردد

ماده 14- معادن زیرزمینى (به استثناى جبهه کارهاى در حال حفارى ) باید بوسیله حداقل دو راه با شرایط زیر به خارج ارتباط داشته باشد
الف- راههاى مذکور در داخل معدن به هم ارتباط داشته باشد .
ب- عبور افراد از هر یک از آنها به آسانى میسر باشد . فاصله بیـن آنهـا بیش از 15 مـتر بوده و دهانه آنها زیر پوشش یک ساختمان واحد نبوده و مدخل آنها در نقاط سیل گیر و یا بهمن گیر و مانند آن نباشد

ماده 15- کارگاه مى بایست طـورى تجهیز شود که به کسى آسیبـى نرسد . چنانچـه فردى مشاهـده کـرد نقصى در کارگاه وجود دارد که آسیب به دیگران مى رساند بلافاصـله مى بایست افراد را مطلع نموده و مرتب را به رئیس قسمت جهت رفع نقص اعلام نماید

ماده 16- هیـچ کس نمى بایسـت بدون اجـازه به محـل ممـنوعه وارد شـده و این محل باید بوسیله تابـلوى اخبـارى هشدار دهنده مشخص شود

ماده 17- نقاط نقشه بردارى شده نباید توسط اشخاص غیر مسئول تخریب شود

ماده 18- رعایت ماده 92 قانون کار جمهورى اسلامى ایران در مورد معاینـات پزشکى و بهداشتى شاغلین در معدن الزامى است

ماده 19- با توجه به ماده 90 قانون تأمین اجتماعى ارجاع مشاغل معدنى به کارکنان جدیدالاستخدام و یا کارکنانى که مى خواهند به کار جدیدى گمارده شوند پس از انجام معاینات پزشکى از نظر قابلیت جسمانى و روانى متناسب با نوع کارهاى مرجوع میسر است

ماده 20- استعمال دخانیات در کارگاههاى زیرزمینى ممنوع است

ماده 21- به استناد آئین نامه حفاظت و بهداشت عمومى در کارگاهها مصوب شورایعالى حفاظت فنى ورود افراد همراه با سیگار , کبریت , فندک یا هر نوع وسایل و لوازم آتشزا به معادن ذغال سنگ و سایر معادنى که خطر آتش سوزى یا انفجار داشته باشد مطلقاً ممنوع است
تبصره: در این گونه معادن همراه داشتن دوربین عکاسى یا فیلم بردارى با نظایر آنها که چراغ فلاشر آنها از نظر جرقه حفاظت شده نیستند نیز ممنوع است

ماده 22- روشن کردن آتش در سطح زمین تا شعاع 20 مترى از دهانه دویلها , چاهها و ورودى معادن زیرزمینى که احتمال خطر آتش سوزى و انفجار وجود دارد مطلقاً ممنوع مى باشد

ماده 23- در صورت بروز حادثه یا بیمارى ناشى از کار مى بایست برگه هاى مربوط تکمیل و نسخه اى از آن را به ادارات کار و امور اجتماعى , مراکز بهداشت و سازمان تأمین اجتماعى محل ارسال نمود

تبصره: برگه مربوط به حوادث ناشى از کار از سوى وزارت کار و امور اجتماعى و برگه مربوط به بیماریهاى ناشى از کار از سوى وزارت بهداشت , درمان و آموزش پزشکى تهیه و بترتیب مى بایست توسط مسئول ایمنى و مسئول بهداشت حرفه اى تکمیل گردد

ماده 24- به استناد آئین نامه وسایل حفاظت انفرادى مصوب شورایعالى حفاظت فنى کلیه کارگران شاغل در معادن مى بایست در هنگام ورود به معدن به وسایل حفاظت فردى مناسب و بر اساس نوع و شرایط کار مجهز گردند

تبصره: کلیه مفاد آئین نامه مذکور در خصوص نحوه انتخاب , به کارگیرى , تعمیر و تعویض وسایل مذکور الزامى است

ماده 25- به استناد فصل هشتم قانون کار جمهورى اسلامى ایران و آئین نامه حفاظت و بهداشت عمومى در کارگاههاى مصوب شورایعالى حفاظت فنى مى بایست تسهیلات بهداشتى مناسب و کافى شامل روشوئى , حمام , توالت , رختکن , محل غذاخورى و نمازخانه و غیره در محل مناسبى از سطح زمین وجود داشته باشد
 
فصل 3-فعالیت هاى اکتشافى ومعدنى    
                                                                            

ماده 26- در حفاریهاى سطحى و معادن روباز شیب موقت دیوارها و شیب کلى آنها با توجه به خصوصیات مکانیکى سنگها باید به گونه اى تعیین شود که خطر ریزش نداشته باشد . در جبهه کارهاى فعال , وقتى انتخاب شیب موقت براى پایدارى کوتاه مدت مجاز است , که اطمینان کاهى از عدم ریزش وجود داشته باشد

ماده 27- عبور و مرور وسایل نقلیه در جاده هاى معدنى مشمول مقررات عمومى مربوطه کشور مى باشد

ماده 28- در معادنیکه از دستگاه سیم برش الماسه استفاده مى شود , بمنظور جلوگیرى از پرتاب سیگمنت (دندانه هاى الماسه روى سیم برش) و یا صدمات ناشى از شلاق زدن سیم پاره شده لازم است در مسیر سیم برش پوشش حفاظتى مناسب به کار گرفته شود

ماده 29- در هنگام برش , جداکردن و جابجائى بلوک هاى سنگ , استقرار ماسین آلات و افراد در پائین دست بلوک سنگ ممنوع است

ماده 30- در معادن روباز و کارگاههاى حفارى سطحى براى جلوگیرى از لغزش و سقوط کارگر , محل استقرار و عبور و مرور آنان باید داراى عرض و شیب مناسب باشد . در غیر این صورت کارگز باید به کمربند ایمنى و طناب نجات که به نقطه اتکاء مطمئنى متصل شده باشد مجهز گردد
ماده 31- کار در سطح هنگام باد , برف یا بارن شدید و احتمال وقوع رعد و برق باید با احتیاط کامل صورت گیرد

ماده 32- در حفر ترانشه براى اکتشاف ونمونه بردارى باید دقت شود تا خطر ریزش دیواره وجود نداشته باشد و در صورت لزوم باوسایل مناسب نگهدارى شود. در ترانشه و چاهکهایى که به عمق بیش از 5/1 متر هستند بایستى براى بالا و پائین رفتن از نردبان استفاده شود

ماده 33- در ترانشه و چاهکهایى که خطر انباشتگى گاز وجود دارد ورود و کار افراد بایستى پس از تهویه و اطمینان از بى خطر بودن آن محل ها انجام گیرد

ماده 34- تمیز کردن یا میزان و مسطح کردن جبهه کار در معادن روباز و در اسثناى کار ماشین حفارى بدون اخذ اجازه از مسئول دستگاه ممنوع است

ماده 35- دهانه چاههاى قائم باید با در فولادى پوشانده شده و در اطراف آن نرده حفاظ نصب شود

ماده 36- دهانه چاههاى مایل و تونلهاى شیبدار باید به درب مسدود کننده یا راه بند مجهز باشد

ماده 37- هنگام حفر چاه استفاده از سپر محافظ (سکو)در فاصله اى کمتر از 30 متر از جبهه کار الزامى است . این سکو مى بایست علاوه بر کابل فلزى (سیم بکسل) تعلیق به کمک جک هاى مکانیکى افقى به دیواره چاه تثبیت شود

ماده 38- هنگام حفر چاه از زیر سکوى کار مى توان از نردبان طنابى استفاده کرد مشروط بر آنکه طول آن از 30 متر کمتر باشد

ماده 39- در تونلهاى شیبدار محل عبور افراد در تمام مسیر باید در یک سمت باشد

ماده 40- در تونلهاى افقى و شیبدار مجهز به نوار نقاله عرض راه عبور افراد مى بایست در یک طرف حداقل 60 سانتیمتر و در طرف دیگر حداقل 40 سانتیمتر باشد

ماده 41- در تونلهاى افقى و شیبدار که باربرى ریلى دارند باید عرض راه عبور افراد در یک طرف حداقل 60 سانتیمتر باشد

ماده 42- در حفریات شیبدارى که براى عبور و مرور افراد اختصاص داده مى شود بایستى در شیبهاى مختلف به شکل زیر تجهیز گردند:
الف- در شیب 15-7 درجه , دستگیره سرتاسرى
ب- در شیب 30-15 درجه , پله هاى وسیع شیبدار و دستگیره
ت- در شیب 45-30 درجه , نردبان و یا پله هاى افقى و دستگیره
ث- در شیب 45 درجه و بیشتر از آن , قسمت عبور و مرور افراد به طور کلى مجزا و در این حالت مجهز به نردبان مى گردد
ماده 43- در حفریات با شیب تند که مجهز به نردبان شده اند باید دقت کرد که :
الف- شیب نردبانها از 80 درجه بیشتر نباشد.
ب- فاصله پایه نردبان تا دیواره نباید کمتر از 60 سانتیمتر باشد
ت- در انتهاى هر نردبان پاگردى به منظور استراحت و پیشگیرى از خطرات سقوط ساخته شده باشد
ث- نردبان باید حداقل تا یک متر بالاى پاگرد ادامه یابد و در غیر این صورت به دستگیره هاى ثابتى مجهز باشد که امکان بالا و پائین آمدن افراد را فراهم نماید
ج- فاصله پاگردها از 10 متر بیشتر نباشد
ماده 44- در تونلهاى شیبدار و چاههاى مایل باید در فاصله حداکثر هر 50 متر یک جان پناه احداث شود . در محل سوزنهاى انشعاب ریل نیز باید جان پناه احداث شود

ماده 45- هنگام کار در سینه کارهاى تونلهاى شیبدار , کارگران باید از خطر سقوط و افتادن واگن و ماشین آلات از بالا به طرف سینه کار محفوظ باشند . راه بند مسدود کننده عبور واگن باید در دو نقطه یکى در دهانه تونل شیبدار و دیگرى در فاصله 20 مترى از محل کار کارگران نصب شود

ماده 46- در جبهه کارهاى معادن روباز و زیر زمینى , بخصوص پس از آتشبارى , لازم است کلیه قسمتهاى سست شده (لقى ها) در جبهه کار و دیواره ها و سقفها با دقت لق گیرى شده و یا بطور مطمئنى از ریزش آنها جلوگیرى بعمل آید . ورود کارگران و شروع بکار آنان در محل باید پس از لق گیرى به طور مطمئن انجام شود

ماده 47- حفارى هاى متروکه و کارگاههایى که استخراج آنها تمام شده باید مسدود شوند .این عمل باید طورى انجام گیرد که هیچگونه اختلالى در تهویه معدن بوجود نیاید

ماده 48- در مورد فضاى خالى شده در عملیات استخراج زیرزمینى باید امکان نشست سطح زمین و احتمال خطرات را در بیرون یا درون معدن پیش بینى کرده و با تدابیرى نظیر پر کردن محل استخراج و یا کنترل نشست سطح زمین و یا مانند آن از بروز خطر جلوگیرى کرد

ماده 49- سنگهاى استخراجى(کوپها) بایستى بطور منظم و روى بزرگترین سطح اتکاء خود انباشته شوند تا بدین وسیله از سقوط آنها و آسیب رسانى به کارکنان جلوگیرى شود

ماده 50- از بکار بردن طناب , زنجیر , سیم بکسل و یا قلابهایى که معیوب و پوسیده هستند جداً خوددارى شود و براى بکسل کردن ماشین آلات , بلوکهاى سنگهاى استخراجى و غیره از سیم بکسل با مقاومت مناسب استفاده شود

ماده 51- کلیه کارگران باید به اندازه کافى از حوزه عملکرد کابلها و طنابها و جکها فاصله داشته باشند

ماده 52- کارگران نباید به هیچ وجه زیر بارهاى معلق مخصوصاً کوپهاى معلق قرار گیرند

ماده 53- لبه هاى سست و در حال ریزش و شکافهایى که در لبه ها بوجود آمده باید دائماً تحت کنترل و بازرسى قرار گیرد