تهدیدهایی برای بیماران دیالیزی

    ایمنی بیمار

    تهدیدهایی برای بیماران دیالیزی

    خطای انسانی به همراه نواقص ساختاری، منشا اکثر عوارض ناگوار پیش آمده برای بیماران است. زمانی که تعداد زیادی بیمار به صورت همزمان مورد دیالیز قرار می گیرند و گروه دیگری بلافاصله پس از این افراد، منتظر شروع درمان خود باشند، همواره احتمال بروز خطا در برچسب گذاری صافی ها و استفاده از صافی نادرست وجود خواهد داشت....

    در شماره گذشته به برخی اشتباهات پیش آمده در این زمینه اشاره شد. واینک ادامه ماجرا...

    حجم کاری واحدهای دیالیز، بسته به ظرفیت و تعداد مراجعان متفاوت است. در مراکز بزرگ طی روز ۳ تا ۴ نوبت دیالیز انجام می گیرد و در هر نوبت تا ۳۰ بیمار مورد پذیرش قرار می گیرند، بنابراین تعداد کل دفعات دیالیز می تواند به ۹۰ مورد در روز و ۵۰۰ مورد در هفته برسد. برچسب گذاری کامپیوتری یا بارکدگذاری صافی ها، آموزش مداوم کارکنان، عدم استفاده مجدد از صافی های بیماران مبتلا به امراض عفونی، طراحی و اجرای دستورالعمل های مخصوص جهت جمع آوری، نگهداری، ذخیره کردن و پاکسازی صافی های دیالیز و نیز کاهش تعداد بیمارانی که به صورت همزمان دیالیز خود را شروع می کنند، می تواند احتمال بروز این گونه اشتباهات را به حداقل برساند.

    استفاده مجدد از صافی دیالیز در ایالات متحده تنها با اطلاع کامل بیمار و اخذ رضایت نامه کتبی از وی امکان پذیر است. حتی در زمانی که روند استفاده مجدد از صافی های دیالیز به اوج خود رسیده بود، ۲۶ درصد بیماران با استفاده مجدد از صافی های دیالیز برای خودشان مخالفت می کردند. امروزه با ورود صافی هایی با سازگاری زیستی بالاتر و افزایش تعداد مراکزی که استفاده از صافی های یک بار مصرف را ترجیح می دهند، از رواج روش «مصرف چندباره» صافی ها کاسته شده، به طوری که در سال ۲۰۰۵ در ایالات متحده تنها ۴۰ درصد از واحدهای دیالیز از این روش پیروی می کردند. با در نظر گرفتن تمامی عوامل فوق، تنها توجیه استفاده از این روش، صرفه اقتصادی است. البته امروزه با در نظر گرفتن خطرات بروز اشتباه در روند استفاده مجدد از صافی ها و کاهش میزان صرفه اقتصادی، انتظار می رود رواج استفاده مجدد از صافی ها روز به روز کمتر شود. حتی برخی پیشنهاد می کنند که استفاده مجدد از صافی در واحدهای دیالیز ممنوع شود.

    ● سقوط بیمار و اشتباهات دارویی

    سقوط بیمار و اشتباهات دارویی از دیگر خطراتی است که ایمنی بیماران را در بخش های دیالیز تهدید می کند. در یک بررسی، ۸۷ درصد کارکنان واحدهای دیالیز اذعان داشتند که در مدت ۳ ماه گذشته حداقل یک بار مرتکب اشتباه شده اند. اگرچه مطالعه جامعی در مورد شیوع اشتباهات در بخش های دیالیز در دست نیست، براساس یک مطالعه گذشته نگر، اغلب اشتباهات دارویی در مراکز دیالیز از نوع حذفی است، یعنی داروی تجویز شده به بیمار داده نمی شود.

    سقوط بیماران عارضه ناخواسته دیگری است که شیوع آن در بخش های دیالیز چندان هم کم نیست. عواملی که با بروز این عارضه مرتبط شناخته شده اند، شامل سن بیمار، تعداد بیماری های همراه، پایین بودن فشار خون سیستولیک پیش از آغاز دیالیز و سابقه قبلی سقوط در فرد است. به علاوه پس از پایان دیالیز، تغییرات همودینامیک می تواند به افت فشار خون و سرگیجه منجر شود. امکان سقوط در بیماران همودیالیز بیشتر از جمعیت عادی است. ارزیابی احتمال سقوط، برنامه های ورزشی جهت تقویت عضلات، کاهش استفاده از داروهای نوروسایکیاتریک (داروهایی که همزمان روی سیستم عصبی و نیز روانی بیمار تاثیر می گذارند) و پیشگیری از کاهش شدید فشار خون در بیماران دیالیزی، همگی از گام های موثر در پیشگیری از سقوط بیماران به شمار می روند.

    ● نقش مدیریت پزشکی در حفظ ایمنی بیماران

    بررسی وضعیت ایمنی بیماران در بخش های دیالیز از جمله مسوولیت های سازمان های ناظر بر این واحدها است. در ایالات متحده، پوشش بیمه تنها به مراکزی تعلق می گیرد که شاخص های نشانگر کیفیت عملکرد را در مرکز خود محاسبه، تحلیل و پیگیری می کنند. شروط دیگری نیز از طرف بیمه ها در این زمینه برای واحدهای دیالیز قرار داده شده که تنها در صورت رعایت این مفاد، هزینه خود را از شرکت های بیمه دریافت خواهند کرد.

    اطمینان از ایمنی و کیفیت بالای فعالیت در بخش دیالیز، از جمله مسوولیت های مدیر پزشکی بخش به شمار می رود. چنین فردی، علاوه بر تعیین سیاست کلی بخش، مسوول نظارت بر رعایت شدن تمامی ضوابط لازم توسط کارکنان و ارتقای ایمنی بیماران است. کارکنان بخش باید در زمینه سیاست ها و فعالیت های بخش آموزش های لازم را دیده باشند و رسیدگی به این امر نیز از دیگر وظایف مدیر پزشکی به شمار می آید. سازمان های ناظر بر کیفیت فعالیت واحدهای دیالیز می توانند در صورت عدم رعایت ضوابط لازم در این مراکز، نسبت به لغو مجوز فعالیت و تعطیلی این واحدها اقدام کنند.

    ● به خاطر بسپاریم

    ▪ احتمال بروز عوارض ناخواسته و اشتباهات پزشکی در بخش همودیالیز با توجه به نوع خود فرآیند، نیاز به داروها، احتمال سقوط بیماران و شیوع بالای بیماری های همراه دیگر در بیماران این بخش، بالاتر از سایر بخش ها است.

    ▪ نظارت بر ایمنی بیمار در واحدهای دیالیز از وظایف مدیر پزشکی مرکز بوده و سازمان های ناظری که مجوز فعالیت این مراکز را صادر می کنند نیز در مراحل بالاتر، نظارت بر این امر را بر عهده دارند.

    ▪ تعیین میزان بروز اشتباه و عوارض ناخواسته در بخش های دیالیز و نحوه پیشگیری از رخداد این خطاها از مواردی است که انجام بررسی ها و مطالعات تحقیقاتی جدید را طلب می کند.

    منابع :
    ----------------------
    دکتر ارغوان حاج شیخ الاسلامی
    منبع: AHRQ WebM&M
    هفته نامه سپید ( www.salamatiran.com )
    ----------------------

    کلمات کلیدی :
    ----------------------
    بیماران دیالیزی - صافی دیالیز - سقوط بیمار دیالیزی و اشتباهات دارویی - نقش مدیریت پزشکی در حفظ ایمنی بیماران دیالیزی
    ----------------------