شاخص های ٤٠ ساله برای بیمه

 بیمه مرکزی ایران فعالیت 40 سالگی خود را در سال 1390 آغاز خواهد کرد به همین بهانه مشاور اقتصادی رییس کل بیمه مرکزی به بررسی این اتفاق پرداخته است.
سید حسین پیمان در گفت وگو با ایسنا به تشریح جایگاه و ضریب نفود بیمه در كشور پرداخته و از سازوکار افزایش بهره وری در صنعت بیمه سخن گفته است.

* با توجه به اینكه بیمه مرکزی در سال 1390، چهلمین سال فعالیت خود را سپری می کند، به عنوان مشاور رییس کل بیمه مرکزی چه تصوری از این موضوع دارید؟
ـ در فرهنگ و ادبیات ما عدد چهل، نشانه پختگی و کمال و عقلانیت و نماد فعالیت های شایسته و عبور از کارهای دشوار وبزرگ و تدبیر هوشمندانه با بکارگیری اندوخته های تجربی درجهت رشد وشکوفایی است؛ پس انتظار داریم همان طور که در خردادماه 1350 با تاسیس بیمه مرکزی ارکان صنعت بیمه روبه تکامل نهاد با چهل سالگی این نهاد شاهد فعالیت های تکاملی وبنیادی دراین صنعت باشیم.

* فکر می کنید این عقلانیت باید دارای چه ماهیتی باشد؟
ـ هم اهداف مناسب انتخاب شود وهم راه و روش های تحقق اهداف، مناسب برگزیده شود.
* قرار است چه فعالیت هایی در این مناسبت انجام شود؟
ـ این فعالیت ها دارای ماهیتی استمراری و همچنین آغازین است. استمرار به این معنا که بسیاری از فعالیت وتحولات شروع ودرحال انجام است که به شتاب وسرعت نیاز دارد و زیرساخت ها و فعالیت های مکمل آن شکل خواهد گرفت و فعالیت هایی نیز جنبه آغازین دارد و به مناسبت چهلمین سال فعالیت، شروع خواهد شد.

* می توانید مصداق هایی از آن ها را عنوان کنید؟
ـ به عنوان مثال آزادسازی تعرفه ها دراین صنعت از تحولات شایسته و برجسته بود که برای استمرار خود باید قوام و استحکام یابد و زیرساخت ها و فعالیت های مناسب برای سلامت چنین بازاری شکل پیدا کند؛ بنابراین تدوین بسته های نظارتی، بسته های فرهنگی، بسته های آموزشی و بسته های پایه ای متناسب، تدوین شاخص های چهل ساله صنعت بیمه کشور ، راه اندازی شورای هماهنگی شرکت های بیمه دراستان ها که جزو فعالیت های بنیادی محسوب می شود و از طرف دیگر اطلاع رسانی از صنعتی است با قدمتی هشتاد ساله بیمه گری و چهل ساله تجربه نظارت که حکایت از تنومندی و تجربه ارزشمند این صنعت دارد و بیانگر این مسئله است که درمقابل نوسانات و بحران های اقتصادی با هوشمندی وتدبیر می تواند عبور کند و اعتماد جامعه را کسب كند.

* در مورد بسته های پایه ای توضیح می دهید؟
ـ البته این عنوانی اعتباری است اما به عنوان مثال بعد آزاد شدن تعرفه ها به بسیاری از اطلاعات آماری برای محاسبه ریسک ودانش " اکچوریی" مورد نیاز است که در چهلمین سال فعالیت بیمه مرکزی هم اکنون کارگروهی برای تدوین بانک جامع اطلاعات آماری صنعت بیمه کشور در معاونت طرح و برنامه درحال شکل گیری است. همچنین برای یک نظارت کارا و به هنگام ساختار فن آوری اطلاعات وبانک های اطلاعاتی مناسب نیازمند است که چنین فعالیت هایی یا آغازشده یا درحال شکل گیری است که البته ویژگی ها و مشخصات این فعالیت ها درمراسم پایانی که برای چهلمین سال فعالیت بیمه مرکزی جمهوری اسلامی تدارک دیده شده بیان خواهد شد.

* مراسم پایانی؟!
ـ رویكرد این برنامه ها اطلاع رسانی، ترویجی، تجلیلی و الگوسازی است كه در قالب سیاست ها، برنامه ها و عملیات مختلف ساماندهی و تدوین شده است. به عنوان مثال تجلیل از افراد موثر، موفق و چهره های خدوم دراین صنعت یا مثل پیش بینی هدیه مناسب به 400 راننده تاکسی که درپنج سال گذشته هیچگونه تخلفی نداشته اند.

* آیا رانندگی غیرمتخلفانه رانندگان تاکسی مرتبط با بیمه مرکزی است؟
ـ یکی از تاثیرات غیرمستقیم صنعت بیمه در اجتماع گسترش و ترویج ایمنی، افزایش کیفیت و کاهش ریسک و تصحیح رفتارهای غیرصحیح و ناهنجار درجامعه است. این موضوع از مسائل پیشگیری و بهداشت اجتماعی است که شرکت های بیمه برای اینکه ریسک خدمات بیمه ای خود را کاهش دهند به آموزش و فرهنگ ایمنی جامعه مبادرت خواهند کرد و بدیهی است باید از عاملان آن قدردانی شود که درنهایت صنعت بیمه ازآن منتفع خواهد شد.

* آیا در راستای وظایف بیمه مرکزی نیز است؟
ـ دقیقا، بزرگداشت چهلمین سال فعالیت این نهاد و آغاز فعالیت های عنوان شده مرتبط با شرایط و اقتضای امروز بازار بیمه و درارتباط با وظایف قانونی است. در ماده یکم قانون تاسیس بیمه مرکزی اشاره به تنظیم و تعمیم و هدایت موضوع بیمه در کشور دارد. لذا گسترش فرهنگ بیمه و نهادینه کردن آن از وظایف اولیه این نهاد محسوب می شود.
* دیدگاه شما با توجه به این که چهلمین سال فعالیت بیمه مرکزی مصادف است با سال جهاد اقتصادی چیست؟
ـ انطباق بسیار خجسته و میمونی است و همان طور که گفته شد سرعت و شتاب و خستگی ناپذیری و کار جهادی در برطرف كردن موانع و مشکلات برای رسیدن به اهداف تبیین شده را تداعی خواهد کرد.

* کار جهادی دارای چه ماهیتی می تواند باشد؟
ـ بر محور تلاش، کوشش خستگی ناپذیر و استقامت برای زدودن و دفع دشمنانی همچون آسیب ها، گلوگاه ها، تحدیدهای بیرونی و تحقق برنامه های تایید شده و مصوب و می توان ادامه همت و کار مضاعف دربرخورد با فعالیت اقتصادی تلقی کرد وبه طورخلاصه متعهدانه.

* تعریف خاصی از متعهدانه دارید؟
ـ کار را می شود چند گونه انجام داد، کمتراز حد وظیفه، در حد وظیفه، از روی انصاف وراستی وصداقت حق کار را به جاآورد و درنهایت از روی تعهد.

* می شود مصداقی توضیح دهید؟
ـ فرض کنید بنده وظایف کاری خودرا انجام داده ام اماساعت کارمشخص شده اداری هنوز به اتمام نرسیده وهمکار من نیز هنوز کارش تمام نشده وبنده نیز توانایی وتخصص انجام فعالیتی را که همکارم انجام می دهد را دارم بدیهی است که انصاف وحق حکم می کند که از کمک همکارم دریغ نورزم تا اونیز کاررا به اتمام برساند. امّا از روی تعهد ، آنچنان کار واگذارشده را پی گیری خواهیم کرد وسماجت کاری داریم تا متحقق شود ، آرام نخواهیم گرفت وهمواره دغدغه تحقق کارمربوط تاسرانجام رسیدن آن را داریم چه درساعات اداری چه غیر اداری. بدیهی است چنین تلاشی انگیزه پایدار وهدف متعالی می خواهد ، اهداف من، قیمت وارزش واقعی بنده را مشخص خواهد کرد وحتی رفتار سازمانی و فعالیت ها ، کنش و واکنشهای بنده را هویت خواهد داد. وبنده از ناحیه همین عقل عملی واهدافِ مال ، جاه ومقام مورد امتحان واقع خواهم شد . اگر توانستم " من" خود را ندیده بگیرم آن موقع متعهدانه وبا انگیزه پایدار وجاودانی وجهادی فعالیت خواهم کرد، وچنین انگیزه ایی است که آن دلتمرد بزرگ مرد، رجایی عزیز ، می گفت کار که برای خدا باشد خستگی نخواهد داشت . واین گونه کار، بهره وری پایدار را نتیجه خواهد داد.

* سازوکار افزایش بهره وری درصنعت بیمه را چگونه می بینید؟
ـ بهترین سازوکار افزایش بهره وری دراین صنعت تسریع وسرعت درجهت هرچه بیشتر رقابتی شدن این بازار و براساس اصل 44 قانون اساسی تسهیل کسب وکار بیمه گری و حفظ سلامت چنین بازاری است که تضمین کارایی وبهره وری است.
یک فعالیت بهره ور با چند مشخصه می تواند تبیین شود: اثر بخشی (Affectivity) که بنده از آن تعبیر به هدفمندی می کنم، کارایی ( Eficiency ) و سازگاری (Adjust)؛ اهداف چشم انداز 1404، هدف مطلوب تلقی می شود که براساس آن و شناخت وضع موجود وتوسعه مورد لزوم صنعت بیمه، برنامه تحول صنعت بیمه کشور با حدود یک سال ونیم کار کارشناسی تدوین شده است وپروژه های آن هم اکنون درحال پی گیری واجراست و برای دستیابی "کارا" به این اهداف، یکی از مهمترین راهبردها وسیاست ها رقابتی کردن با آزاد سازی تعرفه ها در حال اجراست وبرای سازگاری وهمگنی و حفظ سلامت یک بازار کارا ، بسته های وبرنامه های نظارتی موثر استلزام می یابد.

* آیا فکر نمی کنید قبل از آزاد سازی تعرفه باید مسائل زیر ساختی و مواردی که شما تحت نام موضوعات پایه نام بردید باید فراهم می شد؟
ـ تجربه اجرایی و برنامه ریزی عملیاتی به بنده القا می کند که راه میان بر غیر صحیحی پیموده نشده است ومدیریت اقتضایی توصیه انتظار و تضمین برای فراهم شدن همه موضوعات را نمی كند بلکه "جبر" نیازهای بازار، موارد تکمیلی وضروی را فراهم خواهد آورد.

* آیا بازار به طور خود کار خود را اصلاح خواهد کرد؟
ـ توجه داشته باشیم که بازار رقابت کامل یک اتوپیا ویک شرایط ایده آل است که جهت را مشخص می کند وبه طورکامل تحقق نخواهد یافت و نظارت بایسته وشایسته ضرورت دارد امّا بدیهی است که دردراز مدت کاهش قیمت وافزایش کیفیت از ویژگی های این بازار رقابتی است وقیمت تعادلی واژه ایی خواهد بود که بجای واژه نرخ شکنی جایگزین خواهد شد لذا سمت دهی بازاربیمه به یک بازار رقابتی مناسب وپاسداری از ساختار رقابتی ، از نظارت های غیر ضرور خواهدکاست. هنر این سازوکار نظارتی آن خواهد بود که بهره وری موسسه های بیمه را درجهت بهره وری اجتماعی هدایت وسوق دهد، ومهمترین کار دراین خصوص استاندارد سازی عرضه محصولات درشرایط قیمت تعادلی ورقابتی است ورعایت حداقل های قابل رعایت است، توجه داشته باشیم درکوتاه مدت ممکن است موسسه ایی با ارایه کالای بی کیفیت منتفع شود اما برآیند بسیاری از کنش های موسسات لطمه به صنعت بیمه است. یقین داشته باشیم وقتی موسسه ایی واحد خسارت خود را درزیر زمین یک ساختمان دایر می کند، یا به جای پرداخت خسارت دربیمه سرقت، کالابه بیمه گذار تحمیل می شود، یا با تکیه بررانت هایی حق انتخاب از بیمه گذار دربیمه خودرو سلب می شود، یا برای پرداخت خسارتی به هزینه های فرصت وزمان بیمه گذار، بی اعتنایی می شود، ابتدا به اعتبار ونشان آن موسسه دریک بازار رقابتی لطمه وارد می شود، امّا سلب اعتماد از بازار بیمه درنگاه وافکار عمومی را نیز به دنبال خواهد داشت واین تضعیف فرهنگ بیمه درجامعه است ووظیفه نهاد نظارتی است که نظام استاندارد سازی را تحقق بخشد. بیمه مرکزی به موازات آزاد سازی تعرفه به دنبال نهاد سازیی های مورد لزوم از جمله ارزیابان مستقل خسارت است که کاهش هزینه های موسسات بیمه وافزایش کارایی واعتماد سازی عمومی را به دنبال خواهد داشت.

* طبق آمارهای منتشره ضریب نفوذ بیمه کشور در سال 88 معادل1.39 و در آسیا 6.08 درصد بوده، سهم حق بیمه های زندگی از کل حق بیمه 6.9 درصد و حق بیمه سرانه 63.5 دلار و سرانه بیمه زندگی 4.4 دلار یعنی هفت درصد بوده است و کل جهان 59.5 که سهم بیمه زندگی 57 درصد است. فکر می کنید با آزاد شدن تعرفه ها صنعت بیمه در ایران به ارقام بالاتری دست خواهد یافت؟
ـ یقینا، در همین سال 1388، که ذکر کردید رشد حق بیمه ایران نسبت به کشورهای منطقه ده، قاره آسیاحدود سه، ونسبت به جهان 12.5 واحد درصد بیشتر بوده است و صنعت بیمه ایران رشد حق بیمه 8.8 درصد را در این سال به خود اختصاص داده است، همچنین درصورتی که جهان درحق بیمه تولیدی زندگی از رشد منفی چهار درصد برخوردار بوده، صنعت بیمه کشور درتولید حق بیمه زندگی 44 درصد رشد داشته است. دراین سال هر فرد درجهان نسبت به سال 1387به طور متوسط 39 دلار کمتر تقاضای خدمات بیمه داشته است درصورتی که هر فردایرانی دراین سال چهار دلار تقاضای محصولات بیمه ای خود را افزایش داده است که 1.3 دلار آن اختصاص به بیمه های زندگی داشته است.
امّا اجازه بدهید یک مسئله در این جا روشن شود، مخاطب شما برای این ارقام کیست؟ چون تکرار این ارقام را بسیار می شنویم و گاهی اوقات به طور تلویحی تلقی نوعی تحقیر می شود که چرا مردم تقاضا نمی کنند. اگر این گونه باشد، چرا انتظار داریم یک شهروند غیر عقلایی عمل کند؟ چرا جامعه باید به بیمه های زندگی مانند عمر وپس انداز رغبت نشان دهد؟ برتری و ارجحیت این رشته بیمه با خدمات جانشین آن در بازارهای دیگر را صنعت بیمه برای جامعه مشخص کند تا بتواند تقاضای موثر ایجاد كند. البته از نظر قانونی نیز دربرنامه پنجم توصیه به کاهش حق بیمه اتکایی اجباری شده است. درمورد ضریب بیمه نیز اگر عناوین تغییر کنند، ما ضریب بیمه حدود هفت درصد خواهیم داشت یعنی فرض کنیم اسم بیمه های اجتماعی را بازرگانی بنامیم بدون اینکه هیچ تلاش موثری وسازوکاراقتصادی انجام شود، فرضا یک واگذاری صورت گیرد ، ضریب بیمه بازرگانی هفت درصد خواهیم داشت ، امّاروش صوری که نمی خواهیم انجام دهیم باید سازرکارهایی برتری از لحاظ قیمت وکیفیت دربیمه های بازرگانی نسبت به بیمه های اجتماعی برای ایجاد یک تقاضای موثر فراهم شود، بدیهی است اگر بیمه های بازرگانی بتوانند خدمات بیمه های اجتماعی را باتوجه به هزینه فرصت بیمه گذار وکیفت خدمات ، بهتر ارایه کنندتقاضای جامعه به بیمه های بازرگانی انتقال خواهد یافت.
اما طرح این آمار اگربه عنوان یک تذکر برای ظرفیت بالقوه تقاضا درجامعه است ، قابل پذیرش است. متاسفانه یک ظرفیت سنجی علمی وکارشناسی درمورد تقاضای بالقوه نیازهای بیمه ای جامعه وجود ندارد. به عنوان مثال عنوان می شود درسال 1388 حدود دوازده میلیون خودرو درکشور وجود داشته وطبق سالنامه آماری بیمه مرکزی دراین سال حدود یک میلیون و 800 هزار بیمه نامه بدنه صادره شده است یعنی حدود 15 درصد از خودروهای کشور بیمه بدنه شده اند این ظرفیت خالی را چگونه باید به تقاضای موثر تبدیل کرد؟

* شما افزایش ضریب نفوذ و رشد حق بیمه تولیدی را منوط به رشد اقتصادی نمی دانید؟
ـ لزوما نه؛ رشد اقتصادی زمینه های فعالیت هایی را که به بیمه شدن نیازمند است را افزایش خواهد داد اما متغییر تام و یکتا افزایش گرایش به بیمه های بازرگانی نمی تواند تلقی شود مگر این که ظرفیت بالقوه ای در بیمه بازرگانی موجود نباشد ونتوان آن را به تقاضای موثر تبدیل کرد، بررسی های آماری بنده نیز مویذ همین مسئله است . بررسی آماری سبد خانوارهای شهری درسال 1388 نشان می دهد 36 درصد خانوارها ی جامعه هیچ گونه هزینه ایی برای محصولات بیمه بازرگانی پرداخت نکرده اند و21 درصداین خانوارها دربیست درصد پایین ترین گروه درآمدی و36 درصد آنها در دهک هفتم به بالا و16 درصد آن ها دربالاترین گروه درآمدی جامعه یعنی دهک نهم ودهم قرار داشته اند، یعنی 16 درصد آن ها بااین که بیشترین درآمد جامعه را داشته اند اما هیچ گونه هزینه برای بیمه بازرگانی پرداخت نکرده اند از طرف دیگر15 درصد خانوارهایی که بیشترین هزینه در بیمه های بازرگانی برای اعضا خود درسال 1388 پرداخت کرده اند، درچهار دهک پایین درآمدی جامعه قرار داشته اند. لذا پرداخت نکردن هزینه ای برای بیمه های بازرگانی که 36 درصد خانوارهای را شامل می شده است به طور لزوم وابسته به درآمد آنها نمی تواند تلقی شود و حتی در بعضی موارد این خانوارها دارای موقعیت رفاهی بهتری از گروه هایی که هزینه بیشتری را به بیمه های بازرگانی اختصاص دادند، بوده اند. بنابراین لزوما افزایش درآمد ، متغیری تام برای افزایش بیمه های بازرگانی نیست و توجه به تقاضا بالقوه جامعه و طراحی بیمه های بازرگانی مورد نیاز خانوارها با هزینه های پایین قابل برسی است.