بیمه، صنعتی که فرهنگ ندارد

(داریوش نوروزی)- بررسیهای میدانی و آماری نشان می دهد که یکی از اصلی ترین عوامل عدم توسعه صنعت بیمه در کشور، کافی نبودن آگاهی مردم در مورد خدمات بیمه است. از آنجا که خدمات بیمه عینی نیست و آشنا سازی مردم با این خدمات نیازمند ارائه اطلاعات تفصیلی است، فعالیتهای تبلیغات حرفه ای شرکتهای بیمه برای گسترش آگاهی مردم کافی به نظر نمی رسد.گسترش فرهنگ و یا همان فرهنگ سازی بیمه مطلبی است که سال های سال در مورد آن بحث شده و تمام دست اندرکاران و مسوولان ذی صلاح بر آن تاکید دارند اما تاکنون کار جدی در جهت ارتقای فرهنگ بیمه انجام نشده است و کماکان مسوولان بیمه ای کشورمان از نبود فرهنگ بیمه ای در کشور گلایه دارند و آن را دلیل اصلی پایین بودن ضریب نفوذ بیمه می دانند.

اما به راستی مسوولیت گسترش فرهنگ بیمه با چه نهادی است؟
گروهی در پاسخ به این پرسش، خود شرکت های بیمه را مسوول فرهنگ سازی می دانند و این جمله را که بیمه فروختنی است نه خریدنی را هم به عنوان دلیل موجه کنار آن می گذارند. گروهی هم بیمه مرکزی را به عنوان متولی صنعت بیمه در کشور مسوول این امر می دانند و معتقدند بیمه مرکزی باید در امر فرهنگ سازی بیمه پیشقدم باشد. اما خود شرکت های بیمه معتقدند در کنار صنعت بیمه وزارتخانه های علوم، آموزش و پرورش و ارشاد اسلامی نیز وظیفه دارند در امر گسترش فرهنگ بیمه نقش بسزایی ایفا کنند.

*علت بى اقبالى صنعت بیمه در ایران
صنعت بیمه از قدمت طولانى برخوردار است و حدود ۷۴ سال سابقه دارد و در سال ۵۰ بیمه مرکزى از دل بیمه هاى مختلف بیرون آمد. بیمه توانایى پوشش ریسک را براى سرمایه گذاران و آحاد اجتماعى جامعه دارد ولى چگونگى و ایجاد بستر لازم براى جارى و سارى کردن بیمه و نحوه برخورد فعالان اقتصادى با این صنعت نیز مهم است. با توجه به نقشى که اقتصاد دولتى در ایران دارد این امر باعث شده است که منبع نامتناهى بودجه دولتى عاملى براى کاهش ریسک در واحدهاى مختلف اقتصادى باشد و چون قسمت اعظمى از اقتصاد ما اقتصاد دولتى است به تبع آن خیلى از بخش هاى خصوصى جامعه سعى مى کنند براى کاهش ریسک خود، خود را به اقتصاد دولتى وصل کنند تا مجهز به بیمه شوند. به نظر می رسد بخش عمده اى از کمرنگ بودن بیمه در اقتصاد ایران مربوط به اقتصاد دولتى مى شود.
معضل دوم صنعت بیمه، بحث بیمه هاى زندگى است. در ایران بیمه هاى زندگى حدود ۵‎/۶ درصد از سطح بیمه ها را به خود اختصاص داده ولى در دنیا ۵۸ درصد. یعنى اساساً صنعت بیمه از یک طرف مردم و اشخاص را پوشش مى دهد و از طرف دیگر واحد اقتصادى را ، بنابراین به صنعت بیمه این اجازه داده شده که بر اثر تحولات اقتصادى چنانچه آینده افراد به خطر افتد یا پیش بینى شود که خطرى آنها را تهدید مى کند با بیمه کردن افراد آنها را از آسیب هاى احتمالى محافظت کند. بیمه عمر و بیمه پس انداز کلیدى ترین بیمه هاى زندگى هستند که صنعت بیمه ایران خیلى مى تواند براى آن برنامه داشته باشد که متأسفانه در این ارتباط خیلى ضعیف هستیم.مثلاً تورم یکى از عوامل بازدارنده در گسترش بیمه است. چرا که از یک سو تورم هزینه بیمه گرى را بالا مى برد و از سوى دیگر افزایش نرخ بیمه باعث کم اقبالى آن مى شود و عملاً تورم موجب مى شود که صنعت بیمه به حاشیه برود.

*فرهنگ سازی بیمه به عهده کیست
دو نظریه در خصوص فرهنگ سازی بیمه مطرح می شود گروهی معتقدند فرهنگ سازی بیمه به عهده بیمه گران است چرا که بسیاری معتقدند که بیمه فروختنی است نه خریدنی و گروهی اعتقاد دارند بخش های دیگر از جمله آموزش و پرورش ، دانشگاه ها و رسانه ها نیز در این فرهنگ سازی وظیفه دارند .در این خصوص محمدرضا عباسی مدیرعامل بیمه معلم می گوید: پیشرفت و توسعه بیمه با توسعه اقتصادی کشور ها متقارن است . بهبود وضعیت اقتصادی و سطح استاندارد های زندگی موجب پیشرفت و توسعه بیمه خواهد شد ، به طور متقابل پیشرفت اشاعه بیمه نیز در بهبود وضع معیشت افراد و توسعه اقتصادی کشور ها موثر خواهد بود .
وی ادامه می دهد: در دنیای امروز بیمه یه چنان جایگاهی رسیده است که می تواند با ایجاد اطمینان در مجموعه فعالیت های اقتصادی کشور ها نقش کلیدی را در تئسعه اجتماعی و اقتصادی آنان ایفا کند .مطالعه های مختلف نیز نشان دهنده آن است که بین ضریب نفوذ بیمه و درآمد سرانه کشور ها رابطه مستقیمی برقرار است .بنابراین می توان گفت که توسعه و بیمه ،لازم و ملزوم یکدیگر هستند .
مدیرعامل بیمه معلم معتقد است: با توجه به نقش و جایگاه شرکت ها و مووسسات بیمهع در کشور های توسعه یافته و تنوع وگستردگی خدمات بیمه ای ،اطلاع رسانی مناسب و مستمر در جهت افزایش آگاهی و شناخت مردم از این خدمات و گسترش فرهنگ بیمه در میان اقشار و طبقات مختلف جامعه نه تنها توسط بیمه گران بلکه با همیاری سایر نهاد های فرهنگی ، اقتصادی و اجتماعی می تواند روند توسعه کشور را شتاب بیشتری بدهد.بدیهی است که استراتژی اصلی شرکت های بیمه در موضوع توسعه فرهنگ بیمه ، ارائه خدمات بهتر و ارزان تر است زیرا یکی از بهترین روشها برای توسعه فرهنگ بیمه و تبلیغ آن ، مشتری مداری و خدمات رسانی و گسترش کمی و کیفی ارائه خدمات بیمه ای است .
وی در پاسخ به این پرسش که با توجه به اینکه بسیاری از کشورهای جهان مقوله تجارت جهانی را جدی گرفته اند و همسو با آن حرکت می کنند، نقش صنعت بیمه را در بخش صادرات و تولید چگونه ارزیابی می کنید و جایگاه این صنعت در بخش صادرات و تولید کجاست؟ می گوید: گسترش شبکه های بیمه و توسعه و تعمیم آن به بخش های مختلف از جمله صادرات و تولید نقشی حیاتی در اقتصاد و صنایع کشورها ایفا می نماید. با توجه به اهمیت صادرات در اقتصاد کشورها و با توجه به اینکه صادرات کالا و خدمات را خطرهای گوناگون سیاسی ، اقتصادی و تجاری تهدید می کند. مسلما مهمترین اقدام در این زمینه دستیابی به روش هایی در جهت کاهش تهدید ها می باشد .
عباسی معتقد است: مهمترین روش پیشنهادی ممکن در این زمینه بیمه است. کالاهای صادراتی از لحظه ای که برای صدور به خارج از کشور آماده می شوند در معرض خطرهای وسیع و گوناگونی قرار می گیرند و اذا پوشش بیمه ای مناسب می تواند ضایعات مالی و اقتصادی را خنثی کند و یا به حداقل کاهش دهد. تجارب بین المللی بدون استفاده از خدمات بیمه گران در جهت حفظ سرمایه و دارایی ها امکان پذیر نمی باشد، زیرا حجم روزانه دادو ستد بین المللی متجاوز از میلیاردها دلار است که پوشش بیمه ای مناسب از قبیل بیمه حمل و بیمه اعتبار صادرات کالا یکی از حلقه های این زنجیر است ، با توجه به اینکه صادر کننده کالا و خدمات قصد فروش کالا در خارج از قلمرو جغرافیایی کشور خود را دارند لذا خطرهای سیاسی و اقتصادی کشور خریدار، وضعیت مالی خریدار و ده ها عامل دیگر باید مورد شناسایی قرار گیرد تا کالا در زمان مقرر و مناسب تحویل خریدار گردد.
به اعتقاد وی تجربه نشان میدهد که این بیمه های صادراتی سهم مهمی در حل مشکلات صادر کنندگان داشته اند و گام مهمی در راستای نزدیک شدن شرایط تجاری و اقتصادی کشور به شرایط جهانی به شمار می آیند.
دکتر سید محمد عباس زادگان مدیر عامل بیمه نوین در پاسخ به دو پرسش مذکور معتقد است:توسعه فرهنگ بیمه یک مسئولیت دسته جمعی است که شرکت های بیمه،بیمه مرکزی و سازمان های علمی و آموزشی رسانه ها بویژه رسانه ملی (صدا و سیما) باید در آن نقش فعال بپذیرند.
همچنین اسدی مدیرعامل بیمه توسعه در خصوص مقوله فرهنگ سازی در این صنعت تاکید دارد که آمارهای منتشره باید موجب گسترش پوشش بیمه سرمایه های ملی و اقدام در جهت ارتقای فرهنگ بیمه در کشور شود. اسدی با بیان اینکه شرکت های بیمه خطر خریداری کرده و امنیت فروشی می کنند، گفته: اکثریت جامعه از مزایای بیمه و خدمات آن مطلع نیستند و این وظیفه بیمه گران است که آنها را از خطراتی که تهدیدشان می کند مطلع سازند.
اسدی خاطر نشان می کند: یک بیمه نامه عمر و سرمایه گذاری در بسیاری موارد می تواند زندگی بیمه گذار و خانواده اش را در شرایط سخت متحول کند و عدم استقبال از این بیمه نامه تنها به خاطر عدم شناخت افراد از مزایای آن است.
مدیرعامل بیمه توسعه با اشاره به اینکه ضریب نفوذ بیمه در کشور طی سالیان گذشته همواره حدود 3/1درصد است، می گوید: این اتفاق حکایت از عدم توسعه یافتگی صنعت بیمه و تقسیم پرتفوی آماده میان 19 شرکت فعال در کشور دارد. به گفته او تقسیم پرتفوی نشانه نوآوری و شکوفایی نیست و شرکت های بیمه باید به دنبال توسعه بازار و استفاده از ظرفیت های بالقوه باشند.
بهمن کبیری پرویزی عضو موسسه چارتر لندن نیز در مورد پرسش مطرح شده به خبرنگار ما می گوید: هر گاه صحبت از ایجاد تغییری فراگیر در جامعه مطرح می شود، باید کلیت جامعه درگیر ایجاد تغییر شود، زیرا جامعه متشکل از نهادهای رسمی و غیر رسمی متعددی است که هر کدام هدف تعیین شده ای دارد. یک نهاد اجتماعی به تنهائی نمی تواند تحول را به سرانجام برساند. برای به سرانجام رسیدن تحول حرکت دسته جمعی جامعه ضروری است. حتی بدبینی ها و انتقادها نسبت به تحول مورد نظر بخشی ضروری از تحول است.
وی ادامه می دهد: هر گاه انتقاد های مستند و علمی وجود نداشته باشند، ضعف ها معلوم و مشخص نمی شوند. بحث بر سر عمدی بودن نقاط ضعف و اشکالات نیست، بلکه بحث بر سر این است که با مطرح کردن نقطه ضعف ها و اشکالات، راه حل و تدبیری برای آن اندیشیده شود.
عضو موسسه چارتر لندن معتقد است: بحث فرهنگ سازی نیز علی الاصول نباید از این قاعده مستثنی باشد. نخست آن که فرهنگ سازی را باید از دو بعد فرهنگ تولید و فرهنگ مصرف نگریست. اساساً فرهنگ تولید نیازمند فرهنگ مصرف است. وقتی محصولی را تولید و یا وارد می کنیم که مردم طرز مصرف آن را نمی دانند، چطور انتظار داریم آن را مصرف کنند.
پرویزی ادامه می دهد: با نگاهی گذرا به وضعیت موجود شرکت های بیمه به راستی باید از خود بپرسیم ویترین شرکت های بیمه کجاست؟ زمانی که نام داروخانه را می شنویم به خوبی می دانیم در داروخانه چه یافت می شود. حتی نیازی به این نداریم که داروساز باشیم و یا طریقۀ ساخت دارو را بدانیم. زمانی که نام سوپرمارکت را می شنویم به راحتی می توانیم تجسم کنیم در سوپرمارکت چه یافت می شود. اما به راستی آیا همۀ مردم می دانند وقتی وارد نمایندگی بیمه می شوند چه می توانند بخرند؟ شاید بارها و بارها به نمایندگی بیمه مراجعه بکنند و با همۀ محصولات بیمه ای آشنا نشوند. بسیاری از مردم فقط بیمۀ شخص ثالث و بدنه را می شناسند. این واقعیت ضعف مردم نیست. شاید حتی ضعف شرکت های بیمه هم نباشد.
این کارشناس صنعت بیمه می گوید: ما با پدیده ای روبرو هستیم که باید به دنبال راه چاره برای آن باشیم. این پرسش همیشه در ذهن من مطرح بوده است که عمر بانک و بیمه به شیوۀ نوین آن در ایران تقریباً برابر است، اما به راستی چرا مردم به راحتی در بانک سپرده گذاری می کنند اما نسبت به بیمه آگاهی کمی دارند. این خود صنعت است که باید نخست خود را بشناسد و سپس خود را به مردم بشناساند. طراحی یک وب سایت خوب برای یک شرکت بیمه ضروری است ولی کافی نیست.وب سایت خوب فقط پاسخگوی کاربران اینترنت است. راه کارهای زیاد دیگری نیز وجود دارد که محصول خود را معرفی کنیم و در این راه هر کدام از نهاد های اجتماع باید کارکرد خود را داشته باشد. در غیر این صورت فروش بیمه فقط بر حسب آزمون و خطا خواهد بود که بسیار هزینه­بر است.
این دیده بان صنعت بیمه خاطر نشان می کند که در حوزۀ فرهنگ سازی در صنعت بیمه طبیعی است که نخستین نهاد بیمۀ مرکزی جمهوری اسلامی ایران است، اما باید بیمۀ مرکزی جمهوری اسلامی ایران را و در کل صنعت بیمه را به عنوان یک کلیت نیز نگاه کرد.
وی ادامه می دهد: بیمۀ مرکزی ایران به عنوان حلقۀ اتصال صنعت بیمه با دولت می تواند نقشی کلیدی و محوری ایفاء کند. برای مثال تا چند سال پیش نمایشگاه تخصصی بازارهای مالی در محل نمایشگاه بین المللی برگزار می شد که متأسفانه دیگر شاهد برگزاری این نمایشگاه نیستیم. اینک با حضور شرکت های جدید و ارائۀ محصولات جدید ضرورت برگزاری این نمایشگاه به شدت احساس می شود. برگزاری چنین نمایشگاهی امکان روبرو شدن مردم را با شرکت های بیمه فراهم می کند و چون به طور معمول پوشش رسانه ای دارد، پوشش رسانه ای به عنوان ابزاری برای بازاریابی ثانویه عمل می کند.
پرویزی معتقد است: به عنوان راهکاری دیگر، برگزاری تورهای بازرگانی از شرکت های بیمه و برای شرکت های بیمه، برگزاری جشنوارۀ وبلاگ های تخصصی صنعت بیمه، حمایت از داستان ها، فیلم نامه ها و نمایشنامه هائی در حوزۀ بیمه از جمله راهکارهای پیشنهادی دیگر است که بیمۀ مرکزی ایران می تواند با استفاده از این روش ها به گسترش فرهنگ بیمه کمک کند. در سالیان گذشته من امکان حضور در نمایشگاه را به عنوان مترجم و راهنمای بازرگانان خارجی را داشتم. به خوبی با ساز و کار برگزاری تورهای بازرگانی آشنا هستم. تورهای بازرگانی در ایران شناخته نشده اند.
به گفته وی زمانی که نام تور بازرگانی مطرح می شود همۀ مردم به یاد سفرهای تفریحی می افتند. اما به راستی چرا نباید عده ای از بازرگانان دعوت شوند و از یک شرکت و یا یک کارخانه بازدید کنند. اینجا است که یک راهنمای تور بازرگانی می تواند نقش خود را به خوبی ایفا کند.
به نظر این کارشناس صنعت بیمه، بعضی شرکت های بیمه نه تنها باید امکان بازدید دانشجویان، بازرگانان و مردم را از شرکت خود در قالب تور بازرگانی فراهم کنند، بلکه باید کارشناسان خود را نیز در قالب تور بازرگانی به بازدید کارخانه جات و مناطق مختلف ببرند.
به عنوان مثالی دیگر جشنواره های وبلاگ نویسی از جمله پیشنهادات دیگر است. کارشناسان صنعت اظهار می دارند وقتی جشنوارۀ وبلاگ های عاشورائی در ایران برگزار می شود چرا نباید جشنوارۀ وبلاگ های بیمه ای در ایران برگزار شود؟ در فرهنگ این سرزمین چه واقعه ای از حماسۀ بزرگ عاشورا مهمتر وجود دارد؟ با این ترتیب چرا باید وبلاگ های حوزۀ صنعت بیمه تا این حد مظلوم واقع شوند که تک تک از میدان به در روند؟ زمانی که جشنوارۀ وبلاگ های بانکی برگزار می شود، چرا نباید جشنوارۀ وبلاگ های بیمه ای داشته باشیم؟ متأسفانه در حوزۀ بیمه هیچ گاه وبلاگ ها به رسمیت شناخته نشدند در حالی که بانک توسعۀ صادرات ایران علاوه بر وب سایت و انجام امور بانکی به صورت اینترنتی یک وبلاگ نیز در کنار وب سایت دارد و حتی پیوند آن را در وب سایت خود قرار داده است.
وی با اشاره به چند راهکار برای توسعه کیفی این صنعت اشاره کرد و گفت: حمایت از داستان، فیلم نامه و نمایشنامه در حوزۀ بیمه از دیگر راهکارهائی است که بیمۀ مرکزی ایران می تواند به گسترش فرهنگ سازی در صنعت بیمه و گسترش فروش کمک کند. برای مثال وقتی مردم داستانی را بخوانند که در طی داستان یکی از شخصیت های داستان در طی یک سانحه نخست با مشکل روبرو می شود و سپس مشکل او توسط بیمه حل می شود طبیعتاً داستان اثر و کارکرد خود را داشته است. کافی است فرآیند رسیدگی به پروندۀ خسارت به صورت داستان وار و فارق از پیچیدگی های لفظی روایت شود. در این صورت فرهنگ مصرف بیمه یا به عبارت دیگر فرهنگ خسارت گرفتن ایجاد می شود. در این صورت فروش نیز بالا می رود.
پرویزی با اظهار تاسف افزود: تا کنون هیچ ناشری در این حوزه کار نکرده است و از فروش این دست کتاب ها مطمئن نیست. اینجا است که کار در این حوزه نیاز به حمایت بیمۀ مرکزی جمهوری اسلامی ایران دارد. زمانی که برای بیمه سرودی می سرائیم، چرا نباید داستان سرائی بکنیم؟ چرا از داستان های کوتاه و بلند، نمایشنامه و فیلم نامه در حوزۀ بیمه حمایت نکنیم. اگر بحث داستان های کوتاه خود را در حوزۀ بیمه بکنم، شاید ایجاد شبهه کند. اما می خواهم از یک نمایشنامه نویس نام ببرم که سالهاست از صنعت بیمه دور شده است. رضا شیرمرز دانش آموختۀ مؤسسۀ اموزش عالی بیمۀ اکو در رشتۀ بیمه سالهاست که از صنعت بیمه دور شده است و به نمایشنامه نویسی پرداخته است. در سال 1386 او در جشنوارۀ تئاتر فجر برندۀ جایزه شد. وجود جنین افرادی در صنعت می تواند کاملاً مفید باشد. ظاهر امر نشان می دهد که نمایشنامه نویسی با بیمه ارتباطی ندارد. اما به راستی چه وسیله ای بهتر از این وجود دارد که صنعت بیمه پیام خود را به گوش مردم برساند؟
در پایان باید خاطر نشان کرد که بیشتر مردم بیمه را فقط در بیمه های درمانی و شخص ثالث یا بیمه تأمین اجتماعی خلاصه می کنند و همچنان نقش این مهم در جامعه ناشناخته است. و باید فراموش نشود که بیمه یکی از مهم ترین ارکان توسعه اقتصادی کشورها است و در کشورهایی که تنوع و ریسک آنها زیاد است بیمه به عنوان ابزاری مناسب برای مدیریت ریسک بنگاه ها و فعالان اقتصادی شناخته می شود.

منبع: بلاگفا