تاسیس موسسات اعتبار سنجی گام اول در توسعه بیمه های اعتباری

در دنیای امروز، فروش اعتباری یکی از پررونق ترین روش های بازرگانی شناخته شده است. در این نوع فروش...

در دنیای امروز، فروش اعتباری یکی از پررونق ترین روش های بازرگانی شناخته شده است. در این نوع فروش خریدار در ازای دریافت کالا یا خدمات از فروشنده پرداخت و جه آن را در تاریخ معینی تعهد می کند و فروشنده نیز برای وصول به موقع مطالبات خود، درصدد تأمین امنیت دریافت طلب هایش برمی آید. بنابراین فروشنده خطر احتمالی معامله را به بیمه گر منتقل می نمایند و با دریافت بیمه اعبتاری این ریسک را به بیمه گر منتقل می کند. این روش فروش، بیشتر در کشورهای توسعه یافته و پیشرفته دنیا دیده می شود، چراکه این کشورها، از ثبات اقتصادی و اجتماعی نسبی برخوردارند. به لحاظ اهمیت این رشته بیمه ای در توسعه اقتصادی کشور، گزارش زیرا را به بررسی دلایل شناخته نشدن و توسعه نیافتگی بیمه های اعتباری اختصاص داده ایم.

تاریخچه بیمه های اعتباری
این بیمه نامه برای اولین بارتوسط شرکت بیمه اکسس (Exess) درسال 1893 میلادی صادر شد و اولین شرکت تخصصی بیمه اعتباری شرکت ایندمنتی است که در سال 1918 تأسیس گردید.
برخی صدور اولین بیمه نامه اعبتاری را مربوط به شرکت CieAssurance Generle و در 31 اکتبر 1831 می دانند. البته یک ایتالیایی به نام سانگینوتی در سال 1839 با چاپ مقاله ای با عنوان «تلاش تئوری جدید برای تحقق سیستم بیمه اعتباری مربوط به خسارت ورزشکستگی» اولین نظریه پرداز بیمه های اعتباری بود. به هر حال در خصوص تاریخ دقیق بیمه های اعتباری بین نویسندگان اتفاق نظر وجود ندارد.
تاریخچه بیمه های اعتباری در ایران به تأسیس صندوق ضمانت صادرات ایران باز می گردد. زیرا صندوق ضمانت صادرات اولین مؤسسه ای است که در زمینه بیمه اعتبار صادرات کالا در ایران شروع به فعالیت کرد.
تفکر تأسیس صندوق به نیمه دوم دهه 1340 بر می گردد. مقدمات تأسیس صندوق با کمک کارشناسان خارجی در سال 1350 فراهم شد و در مرداد 1352 قانون تأسیس صندوق که مشتمل بر ده ماده بود از تصویب مجلس وقت گذشت و صندوق ها با اهداف توسعه صادرات و حفظ حقوق صادرکنندگان ایرانی تشکیل شد.

نگاهی کوتاه به بیمه های اعتباری
بیمه های اعتباری خسارت های مالی بیمه گذاران که ناشی از عملیات مالی و پولی وام گیرندگان است را تحت پوشش قرار می دهد. در واقع خطرهای بازرگانی و خطرهای سیاسی (اقدام های سیاسی) رد این بیمه نامه تحت پوشش قرار می گیرند. براین اساس، انواع بیمه های اعتباری، عبارت اند از: 1- بیمه اعتبار داخلی 2- بیمه اوراق قرضه 3- بیمه معاملات بین المللی 4- بیمه اعتبار وام نقدی 5- بیمه های عمر اعتبار 6- بیمه های بیماری و حوادث اعتباری 7- بیمه حساب های سپرده 8- بیمه حساب های دریافتی
بیمه های اعتباری را که جزو بیمه های اموال و زیان های پولی است، می توان به دو بخش داخلی و خارجی تقسیم نمود. در بخش خارجی، فروشندگان کالا و خدمات از یک نوع پوشش بیمه ای به نام بیمه نامه اعتباری صادراتی برخوردار شده و زیان هایی مانند ریسک های سیاسی، تغییر قوانین و مقررات دولت ها و .. را تحت پوشش قرار می دهند. اما در بخش داخلی، بیمه تسهیلات اعطایی و بیمه فروش های اعتباری، از جمله مهم ترین بیمه نامه های اعتباری هستند.
با دریافت بیمه های اعبتاری و در صورت اعسار خریدار جریان نقدینگی شرکت فروشنده تغییری نخواهد کرد زیرا با دریافت غرامت از شرکت بیمه به فعالیت خود ادامه خواهد داد.
همچنین شرکت هایی که دارای برنامه توسعه فروش هستند، به اهداف گسترش فروش نائل می شوند. زیرا با محدودنمودن ریسک های عدم پرداخت، به مشتریان جدید با بازارهای جدید دست می یابند.
بانک ها نرخ بهره پائین تری به تسهیلات گیرندگان ارائه می نمایند و به عبارت دیگر سرعت در گردش تسهیلات اعطائی بانک ها و مؤسسات اعتباری و برخورداری متقاضیان تسهیلات در بخش های مختلف اقتصادی از اعتبارات بانک ها و مؤسسات مالی بیشتر می شود.
البته در صدور بیمه نامه اعتباری، بیمه گران تلاش می کنند با گنجاندن استثنائات و شرایط خاص، ماهیت این ریسک را از شکل تضمینی که تعهدی بی قید و شرط می باشد و همچنین از شرایط سوداگرانه آن متمایز ساخته و تنها زیان های مالی ناشی از وقایع و حوادث را که خارج از اراده و قصد بیمه گذار باشد تحت شمول بیمه نامه درآورند.

بیمه های اعتباری و شکوفایی اقتصادی کشورها
یکی از شاخص های توسعه یافتگی هر کشور را می توان حضور در بازارهای جهانی شمرد. پیشروبودن در صحنه اقتصاد جهانی زمینه ساز گسترش تولید داخلی هر کشور است. در این زمینه بسترسازی لازم برای حضوراقتصاد کشور در صحنه جهانی باید آماده شود.
بیمه های اعتباری نقش کلیدی در کاهش ریسک های بازرگانی دارد و سبب افزایش فعالیت های اقتصادی و اشتغال می شود. صنعت بیمه در توسعه اقتصادی کشورها، اطمینان در سرمایه گذاری وایجاد اعتبار در مبادلات بازرگانی نقش بسزایی دارد. این نقش به خصوص در تحقق و افزایش سرعت معاملات بین المللی آشکارتر می شود.
ساز و کار بیمه ای در کشورهای در حال توسعه، با کشورهای پیشرفته متفاوت است. بدین صورت که بیمه گران در کشورهای در حال توسعه، به هنگام ارائه پوشش های اعتباری احتیاط بیشتری اعمال می نمایند. در صورتی که بیمه گران کشورهای پیشرفته و توسعه یافته، این گونه بیمه ها را به سادگی ارائه و صادر می نمایند. در کشورهای در حال توسعه نظام اقتصادی در انحصار دولت قرار دارد دولت در جریان مبادلات بازرگانی نیاز به تضمین دارد که عموماً با تشکیل صندوق های ضمانت صادرات این امر، محقق می شود. نمونه این نوع تشکیلات در کشورما نیز وجود دارد. صندوق ضمانت صادرات، شرکت بیمه صادرات و سرمایه گذاری، بانک توسعه صادرات که همه این موسسات یا بانک ها در پی کسب یک هدف اساسی هستند که همانا ایجاد زمینه امکان تجارت با دیگر کشورها به صورت اعتباری است. در سایر کشورها از خدمات بیمه های بازرگانی وصندوق های حمایتی به طور توام استفاده می شود. ایجاد اطمینان و تضمین از طریق این صندوق ها در برابر وقوع خطرهایی است که بعد از اعطای اعتبار و برای تشویق در امر صادرات کالا یا خدمات صورت می گیرد.
اصولاً در کشورهای در حال توسعه که نظام اقتصادی دولتی دارند، دولت در جریان مبادلات بازرگانی نیاز به تضمین دارد، بنابراین عملکرد صندوق های ضمانت با موفقیت همراه است. اما در برخی کشورها که بخش خصوصی نقش اصلی را در مبادلات اقتصادی دارد، پوشش های اعتباری توسط موسسات بیمه عرضه می شود یعنی بخش خصوصی به خدمات بیمه اعتبار نیازمند است و بیمه گران تجاری این نیاز را مرتفع می سازند و دولت تنها ناظر بر فعالیت های اقتصادی است.

بیمه های اعتباری در ایران
اولین بار شرکت بیمه ایران این بیمه نامه را در سال 1348 صادر کرد ولی به جز چندسال اخیر جایگاه قابل توجهی در میان سایر رشته های بیمه ای نیافت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و وقوع جنگ تحمیلی و شرایط اقتصادی آن ایام استمرار فرآیند تولید بدون حمایت دولت امکان پذیر نبود، بنابراین سیاست های پولی و مالی کشور نظیر اختصاص ارز به قیمت دولتی و ارائه تسهیلات بانکی با سود پائین و مناسب برای حمایت از بخش های تولیدی به اجرا درآمد.
با خاتمه جنگ و آغاز دوران بازسازی، تولیدکنندگان در وضعیت مناسب تری قرار گرفتند. حجم تولیدات در زمینه های مختلف افزایش یافت و به تبع آن موضوع ارائه تسهیلات به مصرف کنندگان، زمینه های رشد و گسترش فروش های اعتباری را فراهم آورد.
بیمه های اعتباری تا پایان سال 1383 از رشد خوبی برخوردار بوده و هر ساله پورتفوی آن افزایش پیدا کرده است اما متأسفانه از سال 1384 تاکنون روند نزولی داشته و از رشد منفی برخوردار گشته است. براساس آئین نامه 51 شورای عالی بیمه تمامی شرکت های بیمه دولتی و خصوصی می توانند با توجه به ظرفیت نگهداری ریسک (حداکثر تا 20%سرمایه ثبت شده) نسبت به پذیرش ریسک و صدور بیمه نامه اقدام نمایند.
فعالیت بیمه اعتباری در دو شاخه انجام می شود که عبارتند از بیمه های اعتباری صادرات و بیمه های اعتبار داخلی. بیمه های اعتبار صادرات در دو زمینه صادرات کالا و صادرات خدمات فنی و مهندسی انجام می شود. به این ترتیب که صادرکنندگان ایرانی که برای خریداران خارجی کالا ارسال می کنند، عدم دریافت مطالباتشان از طرف خارجی در برابر ریسک های سیاسی و اقتصادی توسط شرکت بیمه صادرات و سرمایه گذاری پوشش داده می شود.
به طور کلی ریسک های صادراتی در ارتباط با خطرات سیاسی و. اقتصادی است و این شاخه رشته اعتبار صادرات را از رشته اعتبارات داخلی متمایز می سازد. در کنار رشته های اعتبار صادرات، عملیات اعتباری داخلی نیز در شرکت بیمه صادرات و سرمایه گذاری از سال 1374 پوشش داده می شود. در این رشته دو نوع بیمه برای متقاضیان صادر می شود که یکی بیمه اعتبار تسهیلات اعطایی بانک ها و موسسات مالی است که این تسهیلات عمدتاً به صادرکنندگان اعطا می شود که به نوعی تأمین مالی صادرات را موسسات مالی و بانک ها انجام داده اند. نوع دوم بیمه فروش های غیرنقدی (عملیات لیزینگ ) است که بیمه گر اعتباری پوش آنرا تامین می کند.