بیمه در ایران تشنه فرهنگ سازی است

*آرام رشیدی
 

امروزه صنعت بیمه یکی از عمده ترین نهادهای اقتصادی و قوی ترین نهاد پشتیبانی سایر نهادهای اقتصادی و خانوارها تلقی می شود. به عبارتی صنعت بیمه با گرد آوری حق بیمه های دریافتی در توسعه اقتصادی دارای نقش است و از طرف دیگر با  ایجاد امنیت و اطمینان برای فعالیت های خدماتی، تولیدی و... در جامعه روند سازندگی پیشرفت و ترقی را تسهیل می کند. بحث بیمه از دو دیدگاه قابل طرح است: محور اول نقش بیمه در تسهیل فعالیت های اقتصادی در جامعه است. در این زمینه باید توجه داشت که اقتصاد ایران در یکی از مهم ترین دوران تاریخی خود قرار دارد. از یک سو در حال ورود به فضای اقتصاد جهانی و تعامل سخت با اقتصاد بین المللی هستیم و از دیگر سو در حال حرکت به یک اقتصاد پویای تولیدی و البته بدون اتکای صرف به نفت هستیم. در این فضا هدایت سرمایه های داخلی به سمت سرمایه گذاری های تولیدی و جذب سرمایه های خارجی و به ویژه سرمایه ایرانیان مقیم خارج از کشور از ضرورت های انکارناپذیر رشد و تعالی اقتصاد ملی است.
یکی از پرسش های جدی آن است که چگونه می توان جایگاه صنعت بیمه را در اقتصاد ملی ارتقا داد و با این رویکرد از یک سو بعد حمایتی آن را در اقتصاد بیشتر بهبود بخشید و از دیگر سو منابع بیشتری را برای سرمایه گذاری های این بخش ایجاد کرد. در سال های گذشته تلاش مجموعه دست اندرکاران صنعت بیمه و به ویژه نهاد نظارتی بیمه یعنی بیمه مرکزی ایران منجر به توفیق بزرگی در این صنعت، نرخ نفوذ بیمه ای به عنوان مهم ترین شاخص گسترش بیمه در اقتصاد به بیش از یک درصد شده است که جهش قابل ملاحظه برای این صنعت محسوب می شود. اما این توفیق به هیچ عنوان نباید مجموعه این صنعت را از تلاش بیشتر برای نزدیک شدن به استانداردهای بیمه ای در جهان باز دارد. صنعت بیمه نیز چون همه صنایع، دارای روابط متقابل با سایر بخش ها بوده و توسعه صنعت بیمه، منوط به رشد اقتصادی است زیرا توسعه بیمه و توسعه کل اقتصاد لازم و ملزوم یکدیگرند.
یکی از مهمترین راههای جذب مشتری که هر صنعت و سازمانی در وهله اول به آن می اندیشد شاید تبلیغات باشد. تبلیغات و شیوه های آن مهم است اما جذب مشتری از طریق تبلیغات زمانی موثر است که بتوانیم باور مردم نسبت به بیمه را تقویت کنیم تا مردم نیاز به بیمه را حس کنند و درآنها این باور ایجاد شود.
برای نیل به این مقصود؛ نبایستی مردم شرکت بیمه را یک بنگاه تجاری ببینند بلکه باتوجه به اینکه بیمه یک پدیده ساختاری است با چنین نگاهی به باور برسند. دوم اینکه بایستی باور را از سنین پایه و دانش آموزی آغاز کنیم و فرهنگ سازی بایستی از مدارس آغاز شده و در سطح جامعه تعمیم یابد. نبود فرهنگ‌سازی یکی از عوامل تاثیر‌گذار در عدم رشد و گسترش صنعت بیمه در ایران است. فرهنگ‌سازی بستری مناسب از مقولات جدیدی فراهم می‌کند که مردم آشنایی چندانی با آنها ندارند. با استفاده از ابزار‌های مناسب می‌توان به اشاعه رفتار و باور‌های جدید میان مردم پرداخت.
خاصیت فرهنگ‌سازی بیمه به‌گونه‌‌ای است که باید مجموعه‌ای از نهادها و سازمان‌ها همگام شوند و اقدام‌های ریشه‌ای و جدی را در این رابطه انجام دهند. توسعه فرهنگ بیمه یک مسئولیت دسته جمعی برای شرکت‌های بیمه، بیمه مرکزی و سازمان‌های علمی و آموزشی رسانه‌ها به‌ویژه رسانه ملی (صدا و سیما)است و باید در این رابطه نقش فعال و موثری ایفا کنند.
تبلیغات و اطلاع‌رسانی از جمله شیوه‌هایی هستند که به ارتقای سطح فرهنگ بیمه در جامعه کمک می‌کند. می‌توان اطلاع‌رسانی و تبلیغات را در صنعت بیمه به دو بخش عمده تقسیم کرد: بخش نخست اطلاع‌رسانی درخصوص ارتقای سطح آگاهی‌ها و دانش بیمه‌ای جامعه است که هدف از آن، معرفی بیمه و مزایای آن و انواع رشته‌های بیمه‌ای یا خطرات قابل بیمه‌شدن است. بخش دوم اطلاع‌رسانی و تبلیغات مربوط به اقدام‌هایی است که هریک از شرکت‌های بیمه درجهت معرفی امکانات و محصولات خود به‌عمل می‌آورند.
در سال های اخیر و با توجه به درک بیشتری که از اهمیت بیمه در جامعه ما بوجود آمده است و همچنین ازدیاد شرکت های بیمه ای حال چه خصوصی و چه دولتی بالطبع تعامل با رسانه ها نیز در صنعت بیمه افزایش یافته است اما به نظر می رسد آنچه بیشتر بدان پرداخته شده است بیشتر تبلیغات بیمه ای باشد تا اشاعه فرهنگ بیمه، البته نمی توان افزایش سمینارهای تخصصی، جشنواره ها و نمایشگاه های مختلف تخصصی و یا با حضور بیمه ها را در سال های اخیر نادیده گرفت. گاهی نیز تولید برنامه های تلویزیونی با موضوع بیمه به اشاعه فرهنگ بیمه ای در کشورما کمک زیادی نموده است. اما باز هم باید گفت که هنوز حق مطلب چه از طرف شرکت های بیمه به عنوان متولیان اصلی لین و چه از طرف رسانه ها به خوبی پرداخته نشده و همچنین در بخش آموزش نیز بخصوص در مدارس و از پایه های ابتدایی کارچندانی صورت نگرفته و به نظر می رسد هنوز دیدگاه مسئولان به صنعت بیمه به عنوان صرفاً یک بنگاه اقتصادی است و یا صنعتی که خدماتی لوکس را ارائه می دهد که تغییر این دیدگاه و گسترش آموزش و فرهنگ سازی پایه ای در این زمینه می تواند به تعالی این صنعت در آینده بینجامد .
فراگیری رسانه های ارتباط جمعی به خصوص تلویزیون، رادیو، تئاتر و کتاب داستان به عنوان یک ابزار غیر مستقیم برای آموزش قابل استفاده خواهد بود. وسائل ارتباطی به طور کلی می توانند در توسعۀ اجتماعی و اقتصادی جوامع، مخصوصاً در کشورهای در حال توسعه، وظایف بسیار حساسی عهده دار شوند. روزنامه ها و رادیوها و تلویزیون ها با پخش و گسترش اندیشه های نو در واقع وجدان اجتماعی افراد را بیدار می کنند و با آشنا ساختن آنان به اهمیت اجرای برنامه های مملکتی، توجه سریع و وسیع همگان را به لزوم تحولات اساسی از قبیل تعدیل ثروت، مبارزه با بیسوادی و گسترش وسایل رفاه اجتماعی، جلب می کنند و آنان را برای شرکت در زندگی عمومی و دفاع از حقوق فردی و اجتماعی و قبول مسؤولیت های بیشتر آماده می سازند.بدین طریق مشاهده می شود که وظایف آگاه کننده، آموزش دهنده و رهبری کنندۀ وسایل ارتباطی همه مکمل یکدیگرند.رسانه ها در حکم انتقال دهندۀ فرهنگ، برای انتقال اطلاعات، ارزش ها و هنجارها از یک نسل به نسل دیگر و از افراد جامعه به تازه واردها، کاربرد دارد. آنها از این راه با گسترش بنیان تجربۀ مشترک، انسجام اجتماعی را افزایش می دهند. رسانه ها با استمرار اجتماعی شدن پس از اتمام آموزش رسمی و نیز با شروع آن در طول سالیان پیش از مدرسه، به جذب افراد در جامعه کمک می کنند. در این راه صنعت بیمه نیز به عنوان یکی از شاخص های رفاه اجتماعی و یکی از نیازهای جامعه امروزی از این قواعد مستثنی نیست و با توجه به اینکه صنعت بیمه در جامعه ما صنعت نوپایی ست و شاید هنوز به طور کامل در میان مردم جا نیفتاده است ، مسئولیت رسانه ها در معرفی و شناساندن این صنعت و نیز آگاهی بخشی به جامعه در مورد نیاز به صنعت بیمه ، مسئولیتی سنگین تر می باشد و این رسانه ها هستند که باید برنامه های خاص و پیشنهادهایی ویژه برای ارتقای فرهنگ بیمه در جامعه ما چه از راه آموزش و چه تبلیغات درنظر بگیرند تا روز به روز شاهد پیشرفت این صنعت در جامعه ایران باشیم.
*مدیر روابط عمومی بیمه پارسیان