ایمنی در برق


ایمنی در برق در بررسی های انجام شده روی حوادث سایر کشورها ملاحظه می شود ، حوادث صنعت برق در کشورهای پیشرفته تقریبا نزدیک به صفر است و این دلیل اهمیت دادن به مسئله ایمنی و اجرای دقیق مقررات ایمنی در این کشورها می باشد . بطوریکه با اجرای برنامه های منظم و از پیش تدوین شده فرهنگ ایمنی برای کارکنان و کار برای این صنعت از طریق بهره گیری از برنامه های آموزشی و تهیه مقررات و استفاده از رسانه های گروهی مانند روزنامه ، تلویزیون ، رادیو ، بروشور و مجلات زنده نگاهداشته می شود .

1- علل حوادث با توجه به اینکه هیچ حادثه ای بدون علت رخ نمی دهد ، علل وقوع حوادث برای افرادی که در گروههای اجرایی کار می نمایند به شرح ذیل عنوان می شود .
1 _ عدم آموزش لازم برای کارهای اجرایی
2 – عدم آموزشهای لازم در خصوص ایمنی و رعایت مقررات آن
3 – عدم رعایت مقررات و دستورالعملهای ایمنی ایمنی بر حسب آموزشهای دیده شده
4 – عدم استفاده از وسایل و تجهیزات ایمنی فردی و گروهی
5 – استفاده از وسایل غیر مجاز و غیر استاندارد
6 – عدم استفاده از فرمها و کارتهای حفاظتی در زمان اجرای کار
7 – در نظر نگرفتن روحیه افراد در زمان اجرای کار

2-- متد جلو گیری از وقوع حوادث این روش که امروزه در کشورهای صنعتی بیشتر بکار گرفته می شود دارای اعتبار و ارزش علمی و فنی بیشتری است ، لذا اقدامات ایمنی که می بایست انجام شود عبارتند از :
1 – بررسی ونظارت فنی مخاطرات موجود در عملیات اجرایی آینده قبل از شروع طراحی
2 – کنترل شرایط مخاطره آمیز و انجام پیشگیریهای لازم در این زمینه
3 – خذف شرایط مخاطره آمیز در صورت تکرار
4 – پیگیری مربوط از زمان طراحی تا نصب و بهره برداری جهت کسب اطمینان از اینکه کلیه نکات ایمنی مورد توجه قرار گرفته و اقدامات لازم انجام شده باشد .
5 – کسب اطمینان از اینکه اطلاعات لازم در مورد مخاطرات موجود به کارکنان بهره برداری منتقل گردیده و آنان از تعلیمات کافی جهت جلوگیری از وقوع حوادث برخوردار می باشند .
6 – در صورت تولیدات بخصوص ، که در بعضی از شرکتهای برق منطقه ای انجام می شود لازم است که از طریق ضمیمه نمودن کاتولوگ و دستورالعمل و در صورت امکان از طریق رسانه های گروهی طرز استفاده از ایمنی کالای مورد نظر به مصرف کنندگان آموزش داده شود . با رعایت متد جلوگیری از وقوع حوادث و اجرای کامل مقررات ایمنی می توان پتانسیل خطر را تا حد امکان کاهش داد و بطور نسبی از حوادث جلوگیری نمود .

 

خطاهای ناشی از جریان برق عمدتا" به سه دسته تقسیم میشوند:

1_ اتصال بدنه که عبارت است از اتصال یکی از سیمهای جریان برق به بدنه د ستگاه .
2_ اتصال کوتاه عبارت است از اتصال دو سیم لخت که نسبت به هم دارای اختلاف پتانسیل الکتریکی می باشندبه یکدیگر.
3_ اتصال زمین که عبارت است از اتصال یکی از سیم های حامل جریان به زمین .

خطا های نامبرده شده به دوصورت کامل وناقص اتفاق می افتد . دراتصال کامل درمحل اتصالی مقاومت وجودندارد وجریان زیادی از این نقطه عبور میکند اما اگر اتصال ناقص باشد درمحل اتصال مقاومت وجود دارد بنابر این جریان خطا نسبت به حالت قبل کمتر است.



انواع حفاظت

1_حفاظت سیم ها و کابل ها :

در بخش وسایل کنترل وحفاظت بطور کامل مورد بررسی قرار میگیرد.


2_ حفاظت مصرف کننده ها و دستگاهای الکتریکی :

قسمت عمده مصرف کننده های سه فاز در مراکز صنعتی را موتورهای الکتریکی تشکیل می دهند .معمولا" جهت حفاظت موتورهای الکتریکی از کلید حفاظت موتور استفاده می شود این کلید موتور را در مقابل بار اضافی و همچنین اتصال کوتاه حفاظت می کند.بدین صورت که در اثر اضافه بار و یا دو فازشد ن موتور جریان کمی بیشتر از جریان نامی آن میشود.حرارت بی متال کــــــه عضو حفاظت کننده حرارتی است بالا رفته ودراثر تغییر فرم بی متال به اهرم فشار آورده وکلید را قطع می کند.اگر خطاهایی مانند اتصال کوتاه در موتور پیش آید در اثر عبور جریان از بوبین حفاظت کننده مغناطیسی کلیداهرم آهنی بسرعت به سمت هسته بوبین جذب شده و کلید را قطع می نماید.

حفاطت اشخاص:

معمولا" ولتاژ بیش از 65 ولت برای انسان خطرناک می باشد.

انواع حفاظت اشخاص عبارتند از:

1-حفاظت توسط سیم زمین:

که اغلب در مجتمع ها و ساختمان ها از این نوع حفاظت استفاده می کنند.

الکترود زمین عبارت است از یک قطعه جسم هادی که در زمین قرارداده می شود و سیم زمین به آن متصل می شود.الکترودها به اشکال مختلف ساخته می شوند.

الف:میله های مسی معمولا به قطر 16 میلیمترکه با چکش در زمین کوبیده می شوند این میله ها دارای نوک تیزفولادی هستندکه فرو رفتن در زمین را آسان میکند.پس از کو بیدن یک میله می توان میله دیگری به آن پیچ کرد و کوبیدن را ادامه داد تا میله با طول مورد نظر تا حدود 3 متر به دست آید.

ب:صفحه های مسی که در عمق 60 سانتیمتری یا بیشتر بصورت افقی خوابانده می شود. اجرای این روش با زحمت بیشتری همراه است .

ج:استفاده از لوله های آب شهری در گذشته بسیار معمول بوده است ولی امروزه که بیشتر از لوله های پلاستیکی استفاده می شود این روش قابل استفاده نیست.

د:غلاف یا زره فلزی کابلهای زیر زمینی امروزه بیشتر به عنوان الکترود زمین و سیم زمین مورد استفاده قرار می گیرد. غلاف و زره کابل در پست به نوترال متصل هستند. در این سیستمها در صورت اتصالی, جریان از غلاف یا زره عبور کرده و به زمین نفوذ نمی کند.

در بسیاری از موارد برای کاهش دادن مقاومت زمین از مجموعه میله ها استفاده می کنند و با اتصال الکتریکی آنها به یکدیگر آنها را به صورت الکترود واحد مورد استفاده قرار می دهند.اما نکته قا بل توجه این است که مقا ومت بین الکترود و زمین بستگی به مقا ومت ویژه زمین دارد که خود بسته به جنس زمین و میزان رطو بت است.

2_ سیستم حفاظت نول:بصورت یک سیم جداگانه به بدنه تابلو یا دستگاه وصل می شود.کاربردآن در تا سیسات الکتریکی که در آنها دستگاه ها بصورت انفرادی به زمین وصل می شوند,می باشد و نباید برای دستگاههای دیگر از حفاظت نول استفاده نمود. چون با بودن مقا ومت کم جریان زیادی می گذرد در نتیجه اختلاف ولتاژ نسبتا" زیادی در روی تمام مصرف کننده های دیگر بین بدنه هادی آنها و زمین بوجود خواهد آمد.

3_ حفاظت بوسیله عایق کردن:

تمام قسمتهایی که امکان اتصال با بدن انسان را دارد عایق می کنند که برای ساختمان ها اقتصادی نیست.
 

حفاظت و تدابیر ایمنی در برق

موارد ایمن سازی در برق را میتوان به سه دسته کلی تقسیم نمود.

1-ایمنی در برابر حریق ناشی از برق

2-خطر برق گرفتگی و ایمنی فردی

3-ایمنی سیستم

1-ایمنی در مقابل حریق:

بسیاری از آتش سوزی ها در اثر اشکالاتی که در سیم ها ایجاد می شود بوجود می آید که این عمل عمدتا در اثر:

الف:از بین رفتن عایق سیمها

ب:عبور جریان بیش از حد مجاز سیم ها

ج:شل بودن اتصال سیم ها ایجاد می شود.

برای جلوگیری از این گونه خطر موارد زیر را باید به دقت رعایت نمود:

1-قوانین و مقرارت و استاندارد های مربوطه در تاسیسات الکتریکی رعایت شود.

2-حتی المقدور سیم های برق در مجاورت مواد قابل اشتعال قرار نگیرند.

3-کلید های اصلی ، فیوزها و سایر لوازم برقی در جعبه های عایق حفاظت شوند

4-در هیچ نقطه ای از سیم های بدون رو پوش و سیم کشی روکار بدون حفاظ نباید استفاده کرد.

5-سیم های برق نباید در دسترس افراد باشد.



2-خطر برق گرفتگی

اصولاً بدن انسان و حیوانات، هادی الکتریسیته بوده و جریان از آن عبور می کند. مقاومت بدن انسان می تواند بین100 تا 3000 اهم باشد که به این مقدار مقاومت،مقاومت محل تماس نیز باید اضافه شود البته این مقدار با نوع پوست و هم چنین جنس کفش ارتباط مستقیم دارد.پوست های مرطوب دارای مقاومت کم و پوست های خشک و زبر دارای مقاومت زیادی می باشند.

مقاومت متوسط بدن را می توان در حدود 1300 اهم دانست و با توجه به این که عبور جریان50MA برای اعضای بدن خطرناک می باشد.پس میتوان گفت ولتاژهای بیش از 65vیعنی (u=1300Ω.50MA=65V) برای انسان خطرناک می باشد.

البته ولتاژ زیادی به خودی خود برای انسان مضر نمی باشد و این جریان ایجاد شده در اثر ولتاژ و تداوم آن است که باعث خطر خواهد بود.

پس اگر ولتاژی نتواند این جریان را بوجود آوزد ضرری برای انسان نخواهد داشت.حتی اگر مقدار این قبیل ولتاژها در حد کیلو ولت باشد.



3-حفاطت و ایمنی سیستم:

بطور کلی حفاظت و ایمنی سیستم بر دو نوع می باشد،زمین کردن تاسیسات الکتریکی و صفر کردن تاسیسات الکتریکی

زمین کردن تاسیسات الکتریکی عبارت است از ایجاد ارتباط بین جسم هادی و میله(میله ای که در زمین تعبیه شده است.)این هادی ممکن است جزءی از مدار الکتریکی باشد که زمین کردن الکتریکی می گویند و یا ممکن است در حالت عادی هیچ گونه ارتباط الکتریکی با مدار الکتریکی نداشته باشد که زمین کردن حفاظتی نامیده می شود.میل زمین عبارت است از هادی یا فلزی که به شکل های مختلف(صفحه ای ،لوله ای ، طنابی ، پروفیل) که در زمینچال می شود و با زمین ارتباط بر قرار می کند و به آن میل می گویند.

میل ها دارای انواع مختلفی می باشند مانند:

* 1- میل سطحی:

که تشکیل شده از یک یا چند مفتول یا تسمه یا طناب فولادی روی اندود که در عمق کم(در حدود5/ تا 1متر)در زمین چال می شود و ممکن است به صورت ساده(خطی)اشعه ای(پنجره ای)کمربندی، غربالی و یا ترکیبی از آنها باشد .میل سطحی بهتر است کاملاً صاف و افقی در زمین قرار گیرد.

2-میل عمقی:

که در اعماق زمین چال می شود و دو نوع است الف:میل میله ای ب:میل صفحه ای

الف: میل میله ای:تشکیل شده از یک میله یا هر پروفیل دیگر ازآهن سفید که به طور عمودی در زمین کوبیده می شود و طول و تعداد آن بستگی به مقاومت بین میل و زمین دارد در صورتی که خاک اطراف میل از نظر رطوبت و هدایت مساعد و مناسب نباشد بهتر است از لوله های سوراخ دار استفاده شود و سالی یک یا چند بار با محلول رقیق جوش شیرین پر شود.

ب:میل صفحه ای:تشکیل شده است از ورق آهنی روی اندود به ضخامت 3میلیمتر و بطور عمودی در زمین چال می شودکه ابعاد آن متناسب با مقاومت بین میل و زمین می باشد. در مواقع قرار دادن صفحه در زمین باید دقت کرد که لبه بالای صفحه حداقل یک متر زیر سطح زمین قرار گیرد.

واقعا ایمنی در برق خیلی مهمه! که بیشترین مورد مربوط به برق گرفتگی می شه که متاسفانه زیاد باهاش مواجه شدم و یه بار هم دست یکی از دوستام (دست راستش) متاسفانه دچار مشکل جدی شد و به ناچار دستشو از بالاترین نقطه قطع کردن.
 

صدمات ناشی از عبور جریان از بدن انسان متفاوت است و ممکن است به صورت های زیر باشد:


1)تماس دست راست با سیم های برق که در این حالت مسیر جریا ن از انگشتان دست راست،شانه راست،ریه راست،کبد،ران و پای راست به زمین می رسد.در این حالت بیشتر قسمت راست بدن مورد شوک و تشنج قرار می گیرد.

2)تماس دست چپ با سیم های برق که در این حالت مسیر جریان از انگشتان دست چپ ،ریه چپ،قلب و طحال به پای چپ و از آنجا به زمین می رسد. چون قلب در مسیر جریان قرار می گیرد در اثر انقباض شدید از کار باز می ماند،لذا کار کردن با دست چپ خطر بیشتری دارد.

3)تماس هر دو دست با سیم های برق، در این حالت جریان بین دو دست و از طریق هر دو ریه و قلب برقرار می شود.در این صورت هم تنفس قطع می شود و هم قلب از کار می افتد،بنابراین هرگز نباید با هر دو دست به سیم های برق دست زد.

4)اتصال سیم های برق به سر انسان،این نوع اتصال ضمن داشتن خطرات فوق الذکر دارای خطرات زیاد دیگری نیز می باشد.

5)اگر سیم برق به پشت دست یا قسمتی از بدن و بازوها برخورد کند در اثر شوکی که وارد می شود احتمال پرت شدن زیاد است.

6)اتصال سیم برق به کف دستها،باعث انقباض شدید عضلات انگشتان و قفل شدن آنها می شودو اتصال سیم با کف دستها را محکم تر می کند و خطر بیشتر می شود.

7)عبور جریان برق با فرکانس زیاد بیشتر از پوست بدن عبور میکند و خطری متوجه اعضاء بدن نمی شود اما باعث سوختگی می شود.

8)نزدیک شدن به شبکه های فشار قوی نیزباعث بروز حوادث و خطر برای انسان می باشد.

9)مسیری که جریان از بدن عبور می کند گرم می شود و در جریان های زیاد باعث پختگی عضلات و سوختگی پوست می شود.

10)عبور جریان متناوب 50 هرتز باعث تحریک اعصاب می شود.
 

منبع: سایت دانشجو