1- مبانی نظری و فلسفه وجودی بیمه های خرد

{محمد ابراهیم امین ( مدیرعامل شرکت سهامی البرز)
سحر کمالخانی ( کارشناس بیمه شرکت سهامی بیمه البرز)}
- بیمه خرد عبارتست از پوشش هایی است که اقشار کم در آمد جامعه را در مقابل خطرات خاص ، در ازای پرداخت مبلغی معین (حق بیمه) متناسب با هزینه های احتمال وقوع ریسک تحت پوشش، مورد حمایت قرار می دهد. اغلب مشتریان بیمه های خرد کسانی هستند که از نظر مالی قادر به تهیه پوشش های متداول بیمه ای نمی باشند. این محصولات باید پاسخگوی نیازهای اولیه مشتریان در مواجه با خطرات بوده ، فهم و درک آن آسان و از نظر مالی برای آنان قابل تحمل باشد.
به منظور دستیابی به اهداف فوق در گام اول، باید وجود بازار بالقوه برای محصولات بیمه خرد مورد بررسی قرار گیرد. پس ازآن و زمانی که مشخص شود تقاضا برای بیمه خرد وجود دارد و از نظر فنی ارائه پوشش ها در قالب بیمه امکان پذیر بوده و بیمه بهترین و مناسب ترین روش در مدیریت ریسک شناخته شده باشد در گام بعدی باید الگوی مناسب جهت ارائه خدمات بیمه خرد شناسایی و انتخاب شود .
برای اجرای برنامه های بیمه خرد از الگوها و روش های مختلفی استفاده می شود که اجرای هر یک مزایا و مشکلاتی را در بر دارد:
در الگوی مشارکتی (Partner-Agent) هزینه های بالا سری کم و در نتیجه محصولات با قیمت های پایین تری عرضه می شوند علاوه بر این کیفیت محصولات عرضه شده و امنیت مالی اجرای برنامه بعلت توان بالای مالی بیمه گران بین المللی در سطح مطلوبی می باشد. اما بعلت ماهیت حقوقی جداگانه ، موسسات مالیه خرد و بیمه گران کنترل و نظارت بر اجرای برنامه مشکل و فرآیند رسیدگی و تسویه خسارت با تاخیر صورت می گیرد. در الگوی ارائه خدمات کامل توسط تهیه کننده (Full Service Provision Model) از آنجا که بیمه گر به طور مستقیم با مشتری در ارتباط است قادر است محصولاتی مطابق با نیاز مشتری طراحی نماید اما در مواردی که بیمه گر موسسه مالی خرد است به علت عدم علم و آگاهی به دانش بیمه در طراحی محصول دچار مشکل می شود، در الگوی ارائه خدمات توسط مراکز درمانی (Health Care Service Provider Model) بیمه گر و مرکز عرضه کننده خدمات یکی است انعطاف پذیری محصولات مطابق با نیاز مشتری بسیار بالا است اما بزرگترین مشکل این برنامه تضاد بین منافع بیمه گر و مرکز عرضه کننده خدمات درمانی که در قالب یک مجموعه فعالیت می کنند، می باشد. در الگوی گروه محوری- نوعی خود بیمه گری توسط گروههای خاص (Community-based model) به علت آنکه بیمه گر و بیمه شده شخصیت حقوقی یکسانی دارند خطرات اخلاقی و اعمال فریبکارانه بسیار کم و به ندرت انجام می شود اما از آنجا که نظام های عرضه در این الگوها بیشتر موارد غیر رسمی هستند امنیت اجرایی برنامه پایین می باشد علاوه بر این در این الگو به علت آنکه جوامع کوچک محلی هستند احتمال وجود هم نوسانی ریسک های پوشش داده شده بسیار بالاست.
نتیجه کلی در خصوص این الگو ها این است که هیچ الگویی را نمی توان به عنوان بهترین و کامل ترین الگو شناخت. در بین الگوهای مختلف عرضه محصولات بیمه ی خرد، الگوی مشارکتی (Partner-Agent) در صورت وجود بسترهای مناسب سیاسی و اجتماعی و سازمانی به عنوان الگویی با مشکلات کمتر و سابقه درخشان تر در اجرا مطرح شده است .
الگوی پیشنهادی ما در این مقاله به منظور ارائه خدمات بیمه خرد در ایران الگوی مشارکتی Partner Agent است که در آن Agent ها بخش های مختلف اقتصادی مانند بانک ها موسسات مالی و اعتباری موسسات قرض الحسنه تعاونی ها و اتحادیه ها و تشکل های مردمی و نهادهای خیریه ... که فعالیت های مالی خرد انجام می دهند هستند و بیمه گران علاوه بر این می توان با طراحی سیاست هایی باز و با اعطای امتیازات و اختیارات بیشتر به نمایندگان و کارگزاران موجود شرکت های بیمه ضمن آموزش این گروه در زمینه بازاریابی محصولات بیمه خرد زیر نظر نهادهای نظارتی آنان را تشویق و ترغیب به ارائه محصولات بیمه خرد نمود.
2. ارائه مدل جهت پیاده سازی طرح بیمه های خرد در ایران
{دکتر نادر مظلومی (عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی)
مژده گلستانی – پژمان زندی- نوشین لالیان پور- ساشلی آموخته – اکبر حق بیان
(دانشجویان کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی – بیمه دانشگاه علامه طباطبایی)}
- به گفته بزرگان "فقر از هر دری که وارد شود فساد به دنبال آن وارد می شود." و این تجربه ای است که تمامی جوامع با آن روبه رو بوده و با تبعات و انحرافات ناشی از آن دست به گریبان هستند . از اینرو مشاهده می کنیم که دولت ها همواره سیاست های خرد و کلانی را درجهت توزیع عادلانه درآمدها کاهش فقر و کاهش فاصله طبقات درآمدی اتخاذ کرده و به اجرا در می آورند . البته در میان نمی توان از حرکت های مردمی و نهادهای غیر دولتی در حمایت از اقشار کم در آمد جامعه چشم پوشی نمود.
از جمله این برنامه ها طرح بیمه های خرد است که اجرای آن بیشتر متوجه اقشار کم درآمدی است که حول خط فقر و یا روی آن به سر می برند که یا از پوشش های بیمه ای موجود در جامعه محرومند و یا پوشش های مورد استفاده آنها به قدری کم است که قادر به رفع نیازهای آنان نمی باشد . در نتیجه استفاده از پوشش های بیمه خرد راهی است برای کاهش نگرانی های ذهنی و فشارهای مالی ناشی از حوادث آتی برای این گروه از جامعه از آنجا که کشور ما هم با واژه هایی چون فقر و فقیر بیگانه نیست اجرای طرح بیمه های خرد در آن ضروری به نظر می رسد.
مقاله حاضر با رویکردی ساختاری به این مقوله نگریسته و در صدد دستیابی به یک مدل اجرایی متناسب با ساختار درونی کشور است . به این منظور سعی شده است تا با مطالعه ساختاری سازمانOI (جهت بهره گیری از تجربه کشورهای موفق در اجرای بیمه های خرد )و سیستم های حمایتی – اجتماعی موجود در کشور (جهت تناسب مدل با شرایط داخلی کشور) مدلی مناسب جهت پیاده سازی بیمه های خرد در ایران ارائه شود.
3. راهکارهای توسعه بیمه های خرد در کشور با تمرکز بر مدل های توزیع و فروش
سید محمد آسوده (مدیرعامل شرکت سهامی بیمه ایران)
- در کشورهای در حال توسعه از میان خدمات مالی مانند وام ، پس انداز و بیمه ، خانواده های کم درآمد با مفاهیم و مزایای بیمه آشنایی کمتری دارند . بیمه های خرد بیمه هایی است که مردم کم درآمد را با حق بیمه نازل و متناسب با درآمد آنها در مقابل خطرات معینی پوشش می دهد. تعهد بیمه گر و سرمایه بیمه در این نوع بیمه ها نیز پایین و محدود است. از این نوع بیمه ها موسسات تامین مالی واعتباری که وام های خرد را عرضه می کنند نیز به خوبی بهره مند می شوند و موجب رشد و توسعه این بخش که خود نیاز اولویت دار خانواده های کم درآمد می باشد می شود.
توجه به شرایط و ویژگی های بیمه های فوق در زنجیره تولید و عرضه بیمه های خرد ضروری است . عرضه بیمه سه بخش طراحی و تولید محصول ، فروش محصول و خدمت رسانی را شامل می شود . فعالیت های طراحی و تولید محصول، تعریف خطرات تحت پوشش، تعیین نرخ و شرایط بیمه نامه ،ریسک پذیری و تنظیم پرتفوی و پرداخت خسارت همچنین عنداللزوم تامین پوشش های بیمه اتکایی را شامل می شود. در این بخش از فعالیت ها ، موسسات بیمه از مزیت نسبی و توانایی های فنی و مالی برخوردارند لیکن عملکرد موثر آنها در گرو داشتن اطلاعات کافی از وضعیت و نیازهای اقشار کم درآمد و کانال های تماس و دسترسی مناسب به این اقشار می باشد .
بخش دوم فعالیت ها یعنی فروش محصول شامل بازاریابی، تبلیغ ، شناسایی بیمه گذاران بالقوه و فروش بیمه های طراحی شده توسط موسسه بیمه می باشد.
بخش سوم فعالیت ها یعنی خدمت رسانی محصول شامل تمام تماس های مستمر با بیمه گذاران موجود از جمله وصول و گردآوری حق بیمه ها ، اعلام خسارت و توزیع خسارت های تصویب شده توسط موسسه بیمه می باشد.
با توجه به ویژگی های بیمه خرد از جمله نازل بودن حق بیمه ، گروهی ساده بودن محصولات آن ، این نوع بیمه ها در بخش فروش و خدمت رسانی مستلزم شبکه توزیع خاصی است که به نحو موثری فعالیت های مالی کوچک را در محل های مناسب سازمانی و جغرافیایی انجام دهد . از نظر سازمانی و جغرافیایی انجام دهد . از نظر سازمانی کانون هایی که اقشار کم درآمد عضو یا مشتری آنها هستند از قبیل تعاونی ها ، موسسات قرض الحسنه و موسسات تامین مالی و اعتباری خرد مناسب ترین مکان ها برای عرضه این نوع بیمه می باشد.
این مقاله بر مکانیزم های موثر فروش و خدمت رسانی بیمه های خرد و اصلاحات لازم در ضوابط اعطای نمایندگی در این خصوص تمرکز خواهد داشت .
این مقاله پیشنهاد می کند که به موجب ضوابط کنونی اعطای نمایندگی که شغل نماینده باید تنها نمایندگی بیمه باشد ، با انجام برخی ازاصلاحات می توان بستر لازم برای همکاری بین شرکت های بیمه و تعاونی ها را نیز در عرضه بیمه های خرد فراهم نمود که بخشی از مقاله نیز به این موضوع خواهد پرداخت.
4. بررسی تطبیقی بیمه های خرد در کشورهای پیشگام و توصیه های راهبردی برای ایران
دکتر غدیری (عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی)
دکتر آتوسا گودرزی (عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی)
- در این مقاله ابتدا به بررسی تطبیقی کشورهای پیشگام در شاخه نورسته بیمه های خرد پرداخته ایم که شامل اطلاعات کلی در مورد اقتصاد آنها و جایگاه بیمه در این کشورها ، نقش دولت در پیشرفت بیمه ، بیمه خرد و محصولات آن در این کشورها است. سپس در بخش بعدی مقاله، راهبردهای اجرایی برای جمهوری اسلامی ایران ارائه گردیده است ؛محصولات بیمه خرد در ایران در دو بخش بیمه های عمر و غیرعمر قابل ارائه می باشد. این مقاله به بررسی نقش آنها در مدیریت ریسک افراد کم درآمد و افزایش توان مقابله آنان با خطرات پیش بینی نشده می پردازد .
یافته های مطالعه حاکی از آن است که به علت ماهیت اجتماعی این نوع بیمه ها و از آنجا که مقصود از ارائه این نوع بیمه ها سودآوری و اهداف بازرگانی نیست ، یکی از عناصر کلید در پیشبرد اهداف بیمه خرد در کشور حمایت دولت از این نوع بیمه ها است. اکثر این راهکارها به طور جامع تر و گسترده تر می تواند توسط دولت و در موارد محدودتر از طریق موسسات خصوصی دنبال گردند که به افزایش سطح رفاه قشر کم درآمد و محروم در کشورمان ، شکوفا شدن اقتصاد ، گسترش سرمایه گذاری و اشتغال زایی خواهد انجامید .
از آنجا که بخش وسیعی از روستاییان و کسانی مشاغل آزاد دارند به دلایل متعدد تحت هیچگونه پوشش بیمه ای قرار ندارند و همچنین با عنایت به اینکه بخش قابل ملاحظه ای از این افراد در سطوح پایین درآمدی قرار دارند، بیمه های خرد می تواند تحت انواع بیمه های عمر و یا درمان ، این افراد را تحت پوشش قرار دهد.
بر این اساس ، می توان محصولات بیمه خرد را که امکان اجرای آنها در ایران وجود دارد را در موارد زیر خلاصه کرد:
* بیمه عمر اعتباری
* بیمه عمر زمانی / حوادث شخصی
* بیمه عمر و پس انداز
* بیمه اموال
* بیمه مختلط پس انداز
* بیمه کشاورزی
* بیمه درمان
5. مطالعه تطبیقی بیمه های خرد در زمینه بیمه های درمان
دکتر ابراهیم عباسی (عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی)
مرجان دامن کشیده (عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی)
بیتا جانفشان (پژوهشگر گروه پژوهشی بیمه های اشخاص – پژوهشکده بیمه)
- فقر مشکلی است که تمام کشورها بدون توجه به درجه توسعه یافتگی با آن مواجه هستند. با توجه به تجربه استراتژی های ضد فقر در جهان موثرترین استراتژی برای کاهش فقر نه تنها شامل خلق فرصت های درآمد زا برای فقرا ، بلکه شامل ارائه خدمات اجتماعی نیز می باشد . در ایجاد این فرصتها خدمات مالی در شکل اعتبار بیمه و پس انداز نقش موثری ایفا می کند . از این رو یکی از راهکارهایهای توانمند سازی فقرا و ایجاد دسترسی به سرمایه های مالی برای آنها ارائه تامین مالی خرد شناخته شده است.
از زمانی که افراد به نوعی به اهمیت سلامت و درمات پی برده اند حفظ و ارتقا آن را جزو مهمترین تلاشهای زندگی روزمره شان محسوب نموده اند. هدف نظام درمان و فلسفه وجودی آن حفظ و ارتقا سلامت آحاد جامعه با تاکید بر گروه های در معرض آسیب و پر خطر کاهش نابرابری ها بین گروه های مختلف جامعه، محافظت مالی از افراد جامعه در برابر هزینه بیماریهای می باشد . همچنین از طرفی تامین و ارتقا سلامت جامعه ارتباط تنگاتنگی با میزان دسترسی و دستیابی مردم به خدمات بهداشتی و درمانی دارد.
بیمه های خرد امروزه بعنوان یک راه حل کلیدی در هر کجا که ادعای بهبود شرایط زندگی جمعیتهای کم درآمد وجود دارد مطرح می گردد. در مقاله حاضر ابتدا به بررسی شناخت مکانیسم ها و نحوه عملکرد بیمه های خرد مراحل اصلی استقرار آن، ماندگاری مالی نهادهای بیمه خرد و مدلهای مختلف توزیع آن می پردازیم و در ادامه تجربه بیمه های درمان خرد در کشورهای بنگلادش، هند ،کامبوج ،گینه و اوگاندا را مورد مطالعه قرار خواهیم داد و در قسمت آخر نتیجه گیری و پیشنهاد ها ارائه خواهد گردید.
6. بازاریابی رابطه ای ؛ راهبردی مناسب در پیشبرد بیمه های خرد
(دکتر محمد عسگری ، استادیار دانشکده معرف و اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع))
بیمه های اجتماعی غالباً بخش های محدودی از جامعه را تحت پوشش قرار می دهند. از آنجا که گروههای فقیر جامعه اغلب با ریسک های فراوانی مواجه هستند لذا کارگزاران بیمه بندرت تمایل به گسترش سطح پوشش بیمه ای برای جامعه هدف افراد فقیر دارند. بیمه های خرد در راستای تحقق این مهم پایه ریزی شده اند.
تمرکز اصلی مقاله حاضر بر موضوع بازاریابی خدمات مالی بویژه در حوزه مفهوم نوظهور خدمات مالی خرد ؛ با تمرکز بر ساخت بیمه های خرد می باشد. مؤلفین در بازنمایی مفهوم خدمات مالی و سنخ شناسی دو دیدگاه مالی و بازاریابی در ارائه این دسته از خدمات ، بر لزوم ایجاد نوعی تغییر فراگیر در جهت گیری عرضه خدمات و بهره جویی از نوعی پارادایم بازارگرا در برقراری روابط پایدار مبتنی بر آموزه های بازاریابی ، بازاریابی رابطه ای را به منزله عاملی حیاتی در کسب موفقیت بیمه های خرد و غلبه بر چالش های پیش روی این دسته از خدمات می دانند.
با عنایت به محتوای موضوعی مقاله ، مؤلفان درصدد توسعه نوعی مفهوم سازی رابطه مدار در ادبیات بازاریابی بیمه های خرد می باشند. بدین منظور سازماندهی مقاله چنین می باشد : نخست در معرفی مفهوم بازاریابی خدمات مالی به بررسی بازارهای مالی می پردازیم و سیر تحول صنعت خدمات مالی به تفصیل بررسی می شود. آنگاه تلفیق رویکرد بازاریابی و رویکرد مالی در ارائه خدمات مالی و نحوه تعامل آنها بیان می گردد. در گام بعدی ، با بیان ویژگی های خدمات در حوزه مالی ، مفهوم بازاریابی رابطه ای با محوریت موضوعی خدمات بیمه ای ، توضیح داده شده است. در ادامه با معرفی مفهوم بیمه های خرد ، به بیان چالش ها ، فرصت ها ، قوانین و شرایط لازم در طراحی محصول در ایندسته از خدمات بیمه ای با رویکرد بازارگرا پرداخته می شود و در انتها جمع بندی و نتیجه گیری ارایه شده است.
7. اقدامات و کمک های فنی و تخصصی جهت پیشرفت و توسعه بیمه خرد (بررسی تجربه موسسه بین المللی OI)
(نازنین حاتمی ، کارشناس بیمه و بیمه اتکایی شرکت سهامی بیمه ایران)
یک از اهداف دولتها توسعه و اجرای عدالت اجتماعی است و این مسیر نخواهد شد مگر آنکه افراد کم درآمد جامعه در سایه حمایت های مالی لازم قرار گیرند. از طرفی با وجود مشکلات عدیده اقتصادی که کشورهای در حال توسعه با آن دست به گریبان می باشند دولت ها به تنهایی قادر به تأمین این نیاز اجتماعی و بسیار مهم نخواهند بود لذا استفاده از ابزارهایی که بتواند نیل به این هدف را تسهیل نماید از اهمیت ویژه ای برخوردار خواهد بود . یکی از این ابزارها وجود پوشش ها بیمه ای لازم جهت اقشار کم درآمد جامعه است تا به کمک آن بتوانند در مواقع مورد نیاز به عنوان ابزار حمایتی مورد استفاده قرار گیرد . در این میان بیمه های خرد از اهمیت ویژه ای برخوردار است چرا که اصولاً این بیمه به همین منظور طراحی و تأمین گردیده است . حال آیا تنها این شرکتهای بیمه هستند که می باید در این راه قدم بردارند و یاموسسات مالی و سایر موسسات اقتصادی نیز می توانند در راه نیل به این هدف کمک نمایند ؟
این طالعه درصدد است تا با بررسی و با استفاده از تجارب موسسه مالیOpportunity International و شرکت های همکار آن در کشورهای مختلف به تشریح نکات مهمی در رابطه با طراحی بیمه خرد بپردازد. بنابراین تجارب کسب شده توسط 5 شرکت که در 5 کشور به فعالیت پرداخته اند ارائه کننده نکات قابل توجهی می باشد که توجه به نقاط قوت و ضعف هر کدام می تواند در برگیرنده درس های خاص خود باشد. در بخش دیگر به موارد بسیار مهمی از قبیل میزان تقاضای مشتریان ، تحقق در بازار ، آموزش و استراتژی های بازاریابی و تأثیر هر یک در طراحی محصول جدید و میزان موفقیت آن اشاره می گردد.

(سیزدهمین سمینار بیمه و توسعه 13/9/85)
نویسنده: بیمه مرکزی ایران