بررسی مسئولیت مدنی در قرآن
منبع: خبرگزاری - ایکنا - تاریخ شمسی نشر 03/07/1387
 
 

مقاله «بررسی مسئولیت مدنی در قرآن» نوشته«محمود پاک نیا» در فصل نامه تخصصی فقه و حقوق منتشر شده است.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا)، مقاله حاضر به قلم «محمود پاک نیا» تلاش می کند که با مطالعه آیات قرآنی، ابعاد مسئولیت مدنی را استخراج کند و راه را بر اساس منابع اسلامی برای طراحی نظام مسئولیت مدنی فراهم آورد.

به زعم نگارنده مقاله، مسئولیت مدنی به معنای الزام حقوقی به جبران ضرر و زیانی است که شخص با فعل یا ترک فعل خود به صورت مستقیم یا غیر مستقیم به دیگری وارد کرده است. اگر چه در ضرورت وجود مسئولیت مدنی در نظام های حقوقی اختلافی نیست، اما در باره موارد و حدود و شیوه های جبران و زیان، اختلاف زیادی وجود دارد.

به عقیده مؤلف، نظام حقوقی اسلام نیز این حوزه را بی پاسخ نگذاشته است و به صورت وسیع به آن پرداخته است. با این که در فقه و مدون ونظام یافته در اندیشه فقیهان کتاب و یا باب خاصی به مسئولیت مدنی اختصاص نیافته است، ولی وجود احکام فراوان مبنی بر ممنوعیت اضرار و لزوم جبران خسارت در ابواب فقهی از یک سو و قواعدی مانند، قاعده اتلاف، قاعده تسبیت و قاعده لاضرر و غیره در سراسر مباحث فقهی به شیوه های مختلف و در قالب های گوناگون از سوی دیگر حکایت از گستردگی احکام و وسعت قواعد مسئولیت مدنی می کند.

قواعدی مانند، قاعده احسان، قاعده تحذیر و دفاع مشروع و غیره نشان از حدود مسئولیت مدنی دارد. با نگاه به مجموعه این مباحث و با کنار هم قرار دادن اجزای آن، می توان این جزایر منفصل از هم را در قالب نظام مسئولیت مدنی از منظر اسلام طراحی کرد.

مقاله حاضر بدون وارد شدن در بحث فلسفه حقوق اسلامی و با این فرض که قرآن به تنهایی نظام جامع مسئولیت مدنی را ترسیم نمی کند در صدد است مسائل مسئولیت مدنی مطرح یا قابل طرح در قرآن را بررسی کند. برای بررسی دقیق تر موضوع، ابتدا باید سه حکم را از هم جدا کرد.

پاک نیا می نویسد: این سه حکم عبارت اند از، ممنوعیت اضرار به دیگری، اشتغال ذمه به پرداخت خسارت و لزوم پرداخت خسارت به زیان دیده، توسط مسئول.ساختار اصلی نظام مسئولیت مدنی از میان این سه حکم بر پایه حکم دوم؛ یعنی اشتغال ذمه به پرداخت خسارت است.

در نوشتار حاضر، ابتدا مبانی قرآنی مسئولیت مدنی هر یک از این سه حکم بررسی می شود و در ادامه حدود مسئولیت مدنی بحث خواهد شد. پس از آن ارکان مسئولیت مدنی بررسی می شود و در پایان راه جبران خسارت مرور می گردد.

آخرین شماره فصل نامه تخصصی «فقه و حقوق» به صاحب امتیازی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه و مدیر مسئولی «علی اکبر رشاد» و سر دبیری «احمدحاجی ده آبادی» منتشر شده است.