قانون جامع حمایت از حقوق معلولان

   
شماره 16078
تاریخ : 6/3/1383
حضرت حجت الاسلام والمسلمین جناب آقای سیدمحمد خاتمی
ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران
طرح تامین حقوق معلولان و ایجاد تسهیلات لازم برای آنها كه یك فوریت آن در جلسه علنی روز چهارشنبه مورخ 4/4/1382 تصویب و در جلسه علنی روز چهارشنبه مورخ 16/2/1383 مجلس شورای اسلامی با اصلاحاتی در عنوان و متن تصویب شده بود به لحاظ انقضای مهلت مقرر موضوع اصل نودوچهارم (94) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و عدم وصول پاسخ شورای محترم نگهبان، در اجرای اصل یكصد و بیست و سوم (123) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به پیوست ارسال می گردد.
رییس مجلس شورای اسلامی ـ مهدی كروبی شماره 11671
تاریخ : 17/3/1383
وزارت بهداشت، درمان و آموزشی پزشكی
قانون جامع حمایت از حقوق معلولان كه در جلسه علنی روز چهارشنبه مورخ شانزدهم اردیبهشت ماه یكهزار و سیصد و هشتاد و سه مجلس شورای اسلامی تصویب و بدون ارائه نظر از سوی شورای نگهبان در مهلت مقرر در اصل نودوچهارم قانون اساسی طی نامه شماره 16078 مورخ 6/3/1383 مجلس شورای اسلامی واصل گردیده است، به پیوست جهت اجراء ابلاغ می گردد.
رییس جمهور ـ سیدمحمد خاتمی
ماده 1
(از قوانین)
   
دولت موظف است زمینه های لازم را برای تامین حقوق معلولان، فراهم و حمایت های لازم را از آنها به عمل آورد.
تبصره ـ منظور از معلـول در این قانون به افرادی اطـلاق می گردد كه به تشخیص كمیسیون پزشكی سازمان بهزیستی بر اثر ضایعه جسمی، ذهنی، روانی یا توام؛ اختلال مستمر و قابل توجهی در سلامت و كارآئی عمومی وی ایجادگردد، به طوری كه موجب كاهش استقلال فرد در زمینه های اجتماعی و اقتصادی شود.
ماده 2
(از قوانین)
   
كلیه وزارتخانه ها، سازمانها و موسسات و شركتهای دولتی و نهادهای عمومی و انقلابی موظفند در طراحی، تولید و احداث ساختمانها و اماكن عمومی و معابر و وسایل خدماتی به نحوی عمل نمایند كه امكان دسترسی و بهره مندی از آنها برای معلولان همچون افراد عادی فراهم گردد.
تبصره 1ـ وزارتخانه ها، سازمانها و موسسات و شركتهای دولتی و نهادهای عمومی و انقلابی موظفند جهت دسترسی و بهره مندی معلولان، ساختمانها و اماكن عمومی، ورزشی و تفریحی، معابر و وسایل خدماتی موجود را در چارچوب بودجه های مصوب سالانه خود مناسب سازی نمایند.
تبصره 2ـ شهرداریها موظفند از صدور پروانه احداث و یا پایان كار برای آن تعداد از ساختمانها و اماكن عمومی و معابری كه استانداردهای تخصصی مربوط به معلولان را رعایت نكرده باشند خودداری نمایند.
تبصره 3ـ سازمان بهزیستی كشور مجاز است بر امر مناسب سازی ساختمانها و اماكن دولتی و عمومی دستگاههای مذكور در ماده فوق نظارت و گزارشات اقدامات آنها را درخواست نماید.
تبصره 4ـ آیین نامه اجرایی ماده فوق ظرف سه ماه مشتركا توسط وزارت مسكن و شهرسازی، سازمان بهزیستی كشور و سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید.
ماده 3
(از قوانین)
   
سازمان بهزیستی كشور موظف است در چارچوب اعتبارات مصوب در قوانین بودجه سالانه اقدامات ذیل را به عمل آورد:
الف ـ تامین خدمات توانبخشی، حمایتی، آموزشی و حرفه آموزی مورد نیاز معلولان با مشاركت خانواده های معلولان و همكاری بخش غیردولتی (خصوصی، تعاونی، خیریه) و پرداخت یارانه (كمك هزینه) به مراكز غیردولتی و خانواده ها.
ب ـ گسترش مراكز خاص نگهداری، آموزشی و توانبخشی معلولان واجد شرایط (معلولان نیازمند، معلولان بی سرپرست، معلولان مجهول الهویه، معلولان با ناهنجاریهای رفتاری) با همكاری بخش غیردولتی و پرداخت تسهیلات اعتباری و یارانه (كمك هزینه) به آنها.
ج ـ تامین و تحویل وسایل كمك توانبخشی مورد نیاز افراد معلول.
د ـ گسترش كارگاههای آموزشی، حمایتی و تولیدی معلولان و ارائه خدمات توانبخشی حرفه ای به معلولان جهت توانمندسازی آنان.
تبصره ـ كارگاههای آموزشی، حمایتی و تولیدی معلولان موضوع ماده فوق از شمول قانون كار مصوب 29/8/1369 مستثنی خواهد بود.
ماده 4
(از قوانین)
   
معلولان می توانند در استفاده از امكانات ورزشی، تفریحی، فرهنگی و وسایل حمل و نقل دولتی (مترو، هواپیما، قطار) از تسهیلات نیمه بها بهره مند گردند.
تبصره ـ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تربیت بدنی و شهرداریها موظفند كتابخانه، اماكن ورزشی، پارك و اماكن تفریحی خود را به نحوی احداث و تجهیز نمایند كه امكان بهره مندی معلولان فراهم گردد.
ماده 5
(از قوانین)
   
افراد تحت سرپرستی معلولان با معرفی سازمان بهزیستی كشور تحت پوشش بیمه خدمات درمانی و معلولان تحت پوشش بیمه خدمات درمانی و بیمه مكمل درمانی قرار می گیرند.
ماده 6
(از قوانین)
   
یكی از فرزندان اولیائی كه خود ناتوان و معلول بوده (هر دو یا یكی از آنها معلول باشد) و یا حداقل دو نفر از فرزندان آنها ناتوان و معلول باشد از انجام خدمت وظیفه عمومی معاف می گردد.
تبصره ـ همسرانی كه زن ناتوان و معلول خود را سرپرستی می نمایند مادامی كه سرپرستی همسر ناتوان و معلول را برعهده داشته باشند از انجام خدمت وظیفه عمومی معاف می گردند.
ماده 7
(از قوانین)
   
دولت موظف است جهت ایجاد فرصت های شغلی برای افراد معلول تسهیلات ذیل را فراهم نماید:
الف ـ اختصـاص حـداقل سه درصد (3%) از مجـوزهای استخدامی (رسمی، پیمانی، كارگری) دستگاههای دولتی و عمومی اعم از وزارتخانه ها، سازمانها، موسسات، شركتها و نهادهای عمومی و انقلابی و دیگر دستگاههایی كه از بودجه عمومی كشور استفاده می نمایند به افراد معلول واجد شرایط.
ب ـ تامین حق بیمه سهم كارفرما توسط سازمان بهزیستی كشور و پرداخت آن به كارفرمایانی كه افراد معلول را به كار می گیرند.
ج ـ پرداخت تسهیلات اعتباری به واحدهای تولیدی، خدماتی، عمرانی و صنفی و كارگاههای تولیدی حمایتی در مقابل اشتغال افراد معلول به میزانی كه در قوانین بودجه سالانه مشخص می گردد.
د ـ پرداخت تسهیلات اعتباری خوداشتغالی (وجوه اداره شده) به افراد معلول به میزانی كه در قوانین بودجه سالانه مشخص می گردد.
هـ ـ پـرداخت تسهیلات اعتباری (وجوه اداره شده) جهت احداث واحدهای تولیدی و خدماتی اشتغالزا به شركتها و موسساتی كه بیش از شصت درصد (60%) سهام و سرمایه آنها متعلق به افراد معلول است.
و ـ اختصـاص حداقل شصت درصد (60%) از پستهای سازمانی تلفنچـی (اپراتور تلفن) دستگاهها، شركتهای دولتی و نهادهای عمومی به افراد نابینا و كم بینا و معلولان جسمی، حركتی.
ز ـ اختصاص حداقل شصت درصد (60%) از پستهای سازمانی متصدی دفتری و ماشین نویسی دستگاهها، شركتها و نهادهای عمومی به معلولین جسمی، حركتی.
تبصره 1ـ كلیه وزارتخانه ها، سازمانها، موسسات و شركتهای دولتی و نهادهای عمومی و انقلابی مجازند تا سقف مجوزهای استخدامی سالانه خود، افراد نابینا و ناشنوا و معلولین ضایعات نخاعی واجد شرایط را راسا به صورت موردی و بدون برگزاری آزمون استخدامی به كار گیرند.
تبصره 2ـ سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور موظف است سه درصد (3%) از مجوزهای استخدامی سالانه وزارتخانه ها، سازمانها، موسسات دولتی، شركتها و نهادهای عمومی و انقلابی را كسر و دراختیار سازمان بهزیستی كشور قرار دهد تا نسبت به برگزاری آزمون استخدامی اختصاصی برای معلولین واجد شرایط با همكاری سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور اقدام و معلولین واجد شرایط پذیرفته شده را حسب مورد به دستگاه مربوطه معرفی نماید.
تبصره 3ـ سازمان بهزیستی كشور مجاز است در قالب اعتبارات مصوب خود، صندوق فرصتهای شغلی معلولان و مددجویان بهزیستی را ایجاد و اساسنامه آن را به تصویب هیات وزیران برساند.
تبصره 4ـ سازمان آموزش فنی و حرفه ای كشور موظف است آموزشهای لازم فنی و حرفه ای را متناسب با بازار كار برای معلولان به صورت رایگان و تلفیقی تامین نماید.
ماده 8
(از قوانین)
   
معلولان نیازمند واجد شرایط در سنین مختلف می توانند با معرفی سازمان بهزیستی كشور از آموزش رایگان در واحدهای آموزشی تابعه وزارتخانه های آموزش و پرورش، علوم، تحقیقات و فناوری، بهداشت، درمان و آموزش پزشكی و دیگر دستگاههای دولتی و نیز دانشگاه آزاد اسلامی، بهره مند گردند.
تبصره ـ آیین نامه اجرایی این ماده مشتركا توسط سازمان بهزیستی كشور و وزارتخانه های مذكور و دانشگاه آزاد اسلامی ظرف مدت دو ماه پس از ابلاغ این قانون تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید.
ماده 9
(از قوانین)
   
وزارت مسكن و شهرسـازی، بانك مسكن و بنیـاد مسكن انقلاب اسلامی موظفند حداقل ده درصد (10%) از واحدهای مسكونی احداثی استیجاری و ارزان قیمت خود را به معلولان نیازمند فاقد مسكن اختصاص داده و با معرفی سازمان بهزیستی كشور در اختیار آنان قرار دهند.
تبصره 1ـ سیستم بانـكی كشور مكلف است، تسهیلات اعتباری یارانه دار موردنیاز احداث و خرید مسكن معلولان را تامین و به معلولان یا تعاونی های آنها و یا موسسات خیریه ای كه برای معلولان، مسكن احداث می نمایند پرداخت كند.
تبصره 2ـ سازمان ملی زمین و مسكن موظف است زمین مورد نیاز احداث واحدهای مسكونی افراد معلول فاقد مسكن را به نرخ كارشناسی تهیه و در اختیار افراد مذكور و یا تعاونی ها و موسسات خیریه ای كه برای آنان مسكن احداث می نمایند قرار دهد.
تبصره 3ـ معلولان از پرداخت هزینه های صدور پروانه ساختمانی، آماده سازی زمین و عوارض نوسازی معاف می گردند.
تبصره 4ـ سازمان بهزیستی كشور موظف است در قالب اعتبارات مصوب خود در قوانین بودجه سالانه و كمكهای یارانه ای اشخاص حقیقی و حقوقی نسبت به احداث واحدهای مسكونی برای معلولان و مددجویان اقدام و مالكیت یا بهره برداری آنها را مطابق آیین نامه ای كه سازمان بهزیستی كشور با همكاری وزارت مسكن و شهرسازی و سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور تهیه و به تصویب هیات وزیران می رسد به معلولان و مددجویان واجد شرایط واگذار نماید.
ماده 10
(از قوانین)
   
میزان كمك هزینـه (یارانه) پرداختی سازمان بهزیستی كشـور به مراكز غیردولتی (روزانه و شبانه روزی) بابت نگهداری، خدمات توانبخشی و آموزشی و حرفه آموزی معلولان همه ساله با در نظر گرفتن نرخ تمام شده خدمات و تورم سالانه مشتركا توسط سازمان بهزیستی كشور و سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور و وزارت بازرگانی تهیه و قبل از خرداد ماه هر سال به تصویب هیات وزیران خواهد رسید.
ماده 11
(از قوانین)
   
مركز آمار ایران مكلف است در سرشماری های عمومی جمعیت كشور به نحوی برنامه ریزی نماید كه جمعیت افراد معلول به تفكیك نوع معلولیت آنها مشخص گردد.
ماده 12
(از قوانین)
   
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران موظف است حداقل دو ساعت از برنامه های خود را در هر هفته در زمان مناسب به برنامه های سازمان بهزیستی كشور و آشنائی مردم با توانمندیهای معلولین اختصاص دهد.
ماده 13
(از قوانین)
   
سازمان بهزیستی كشور موظف است با ایجاد ساز و كار مناسب، نسبت به قیمومت افراد معلول اقدام نماید، دادگاهها موظفند در نصب یا عزل قیم افراد معلول صرفا از طریق سازمان مذكور عمل و مبادرت به صدور حكم نمایند.
تبصره 1ـ سازمان بهزیستی كشور موظف است جهت دفاع از حقوق افراد معلول، در محاكم قضائی وكیل تعیین نموده و به دادگاه مربوطه معرفی كند.
تبصره 2ـ سازمان بهزیستی كشـور مـجاز است در موارد ضـروری جهت جلوگیری از تضییع حقوق معلولان بی سرپرست به نمایندگی از آنها در دادگاهها طرح دعوا و دادخواهی نماید.
تبصره 3ـ آیین نامه اجرایی این ماده ظرف مدت سه ماه مشتركا توسط سازمان بهزیستی كشور و وزارت دادگستری تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید.
ماده 14
(از قوانین)
   
مودیان مالیاتی می توانند از طریق سازمان بهزیستی كشور و با نظارت آن جهت احداث مراكز توانبخشی، درمانی و حرفه آموزی و مسكن موردنیاز افراد معلول اقدام نمایند. گواهی هزینه مودیان مالیاتی در موارد فوق كه به تایید سازمان بهزیستی كشور رسیده باشد به عنوان هزینه قابل قبول مالیاتی آنان تلقی می گردد.
تبصره ـ آیین نامه اجرایی این ماده مشتركا توسط سازمان بهزیستی كشور و وزارت امور اقتصادی و دارایی ظرف مدت سه ماه پس از ابلاغ قانونی تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید.
ماده 15
(از قوانین)
   
روسای سازمانهای بهزیستی استانها مجازند در جلسات شورای برنامه ریزی و توسعه استان و گروههای كاری آن به عنوان عضو شركت نمایند.
تبصره ـ به منظور كمك به اشتغال معلولان و مددجویان، رئیس سازمان بهزیستی كشور مجاز است در جلسات شورای عالی اشتغال شركت نماید.
ماده 16
(از قوانین)
   
اعتبار مورد نیاز اجرای این قانون از محل منابع زیر تامین می گردد:
1 ـ از محل اعتباراتی كه دستگاهها و نهادها حسب وظایف قانونی در قوانین بودجه سالانه منظور می نمایند.
2 ـ از محل اعتبارات هزینه ای و تملك سرمایه ای سازمان بهزیستی كشور كه تاكنون از محل اعتبارات مذكور خدمات لازم را به معلولان ارائه می داده است.
3 ـ از محل وجوه واصله از اجرای طرح هدفمند كردن یارانه ها در كشور.
4 ـ از محل صرفه جوئی در هزینه های دستگاهها، شركتهای دولتی و نهادهای عمومی كه میزان سالانه آن برای هر یك از دستگاهها و شركتها و نهادها را هیات وزیران مشخص می نماید.
تبصره 1ـ آیین نامه اجرایی این ماده توسط سازمان بهزیستی كشور و سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید.
تبصره 2ـ آن تعداد و یا بخشی از مواد این قانون كه نیاز به اعتبار جدید داشته باشد مادامی كه اعتبار لازم از محل منابع مذكور در این ماده تامین نگردد، اجرا نخواهد شد.
قانون فوق مشتمل بر شانزده ماده و بیست و چهار تبصره در جلسه علنی روز چهارشنبه مورخ شانزدهم اردیبهشت ماه یكهزار و سیصد و هشتاد و سه مجلس شورای اسلامی تصویب و نظر شورای نگهبان در مهلت مقرر موضوع اصل نود و چهارم (94) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران واصل نگردید. رییس مجلس شورای اسلامی ـ مهدی كروبی