نیاز کارگران به حمایت قانون
حفاران تونل را بیمه ساختمان کرده اند!

سرمایه ،شکوفه آذر: قائم مقام معاون فنی عمران شهرداری تهران در حالی خبر اتمام حفاری تونل دو هزار و 200 متری توحید در موعد مقرر خودش (اسفند 87) را اعلام می کند که بار اصلی این افتخار بر دوش سه هزار کارگری است که به جای آنکه کارفرما -شهرداری، بیمه آنان را «بیمه معدن» محسوب کند، «بیمه ساختمان» محسوب می کند.

طبق قانون کار، کار در معادن و تونل های زیرزمینی جزو مشاغل سخت به حساب می آید و در نتیجه اگر کارگران در این مشاغل، «بیمه معدن» شوند، هریک سال کار آنان، 5/1 سال محاسبه می شود. طبق قانون بیمه، 21 درصد از کف حقوق هر نفر ماهانه بابت بیمه کسر می شود که از این مقدار 17 درصد سهم کارفرما، هفت درصد سهم دولت و سه درصد سهم کارگر است. به این ترتیب و با حسابی سرانگشتی از این سه هزار کارگر، مجموعاً چهار هزار و 500 سال طی سه سال کار بیمه نادیده گرفته شده است.
کف حقوق کارگران در سال 85 (آغاز کار پروژه) 156 هزار تومان، در سال 86، 185 هزار تومان و در سال 87، 219 هزار تومان تعیین شده است. اگر میانگین کف حقوق این کارگران را
185 هزار تومان سال 86 محاسبه کنیم به این ترتیب کارفرما -شهرداری بابت هر کارگر 17 درصد از 21 درصد سهم بیمه در طول یک سال و نیمی که بیمه آنها پرداخت نمی شود 506 هزار و یکصد تومان به اداره بیمه پرداخت نمی کند و در نتیجه کارگر نیز بیمه نمی شود. این مبلغ را اگر ضربدر سه هزار کارگر این پروژه عریض و طویل که ساخت آن به گفته معاون فنی عمران شهرداری تهران «ماهانه به طور متوسط 10 تا 15 میلیارد تومان» هزینه بر می دارد، کنیم، یک میلیارد و 698 میلیون و 300 هزار تومان، به نفع کارفرما می شود. قطعاً این مبلغ در برابر مبلغ قراردادی این پروژه به وسیله شرکت پیمانکاری که معادل 149 میلیارد و
464 میلیون تومان است، ناچیز به حساب می آید اما همین مبلغ که نسبت به هزینه ماهانه 10 تا 15 میلیارد تومانی این تونل چیزی به حساب نمی آید، می تواند زندگی تک تک این کارگران را تحت تاثیر عمیق خود قرار دهد. به نحوی که به جای 25 سال کار سخت می توانند با 20 سال کار بازنشسته شوند.
در مکانی که تا دو سال پیش زیرگذر سابق بازارچه شاهین در خیابان نواب و حد فاصل دو سوی ساختمان های خیابان نواب بود، حالا چیزی نیست جز خوابگاه کارگران تونل توحید؛ اتاق های 10 و 12 متری با شش تخت، دیوارهای گچی مرطوب و موکت های نازک. چند صد متر دورتر، کارگران سمت جمهوری همین خوابگاه ها را هم ندارند. آنها در گروه های پنج و شش نفره در کانکس های فلزی در محوطه رو باز زندگی می کنند. جایی که توالت ها و حمام هایشان با دیگر کارگران مشترک است و برای تهیه آب آشامیدنی ناچارند پشت سر هم صف بایستند تا بتوانند از تنها لوله آب شهری محوطه استفاده کنند. منبع حرارتی آنها چیزی به جز بخاری برقی یا کپسول های گاز پیک نیک نیست.
نویان یکی از مهندسان این پروژه بزرگ می گوید: «وضعیت اسکان کارگران استاندارد نیست اما پیمانکار هم به دلیل محدودیت جای پروژه که درست در وسط شهر و خیابان های پرترافیک است امکان بهتری ندارد.»
نخستین تونل زیر گذر تهران تونل رسالت است که ساخت آن به جای مهلت پیش بینی شده 36 ماه، تا 9 سال به طول انجامید و عملاً در آخرین روزهای دوره ریاست جمهوری علی اکبر هاشمی رفسنجانی اردیبهشت 76 آغاز و در نخستین روزهای دوره ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد به پایان رسید، اولین تجربه مهندسان ایرانی در سازه های زیرزمینی شهری بود. این تونل هزار و 900 متری که برای احداث آن بیش از 600 میلیارد ریال هزینه شد نه تنها نخستین تونل زیرزمینی شهر تهران محسوب می شد بلکه امکانی بود برای تمامی تجربه ها و آزمون و خطاهای مهندسان ایرانی تا در تونل های بعدی، وعده های 36 ماهه آنها به 9 سال ختم نشود. ساخت این تونل که بعدها به «هوشمندترین تونل خاورمیانه» لقب گرفت، آنقدر مسوولان و خبرنگاران را هیجان زده کرده بود که فراموش کردند آمار دقیقی از تعداد و شرایط شغلی و بیمه کارگرانی که در 24 ساعت طی
9 سال در اعماق زمین مشغول به کار بودند، منتشر کنند. تنها خبری که از تعداد و وضعیت حقوقی این کارگران در دست است، ظاهراً به خبرگزاری ایلنا تعلق دارد که در تاریخ 27 آبان 84 آورده است: «کارگران تونل رسالت هر چهار ماه یک بار حقوق می گیرند.» در ادامه این خبر آمده است: «تعدادی از کارگران پیمانکار تونل رسالت تصریح کرد ند: «با توجه به اینکه بیشتر کارگران متاهل و مستاجر هستند، پرداخت دیر هنگام حقوق موجب مشکلات زیادی برای پرسنل پیمانکار تونل رسالت شده است.»
این کارگران گفتند: «پیمانکار حقوق تمامی پرسنل خود را چهار ماه یک بار پرداخت می کند حتی مهندسینی که در این پروژه مشغول فعالیت هستند نیز از این امر مستثنی نیستند و 500 تا 600 نفر در تونل رسالت مشغول به کار هستند.»
اما کارگران تونل توحید، دومین سازه زیر زمینی تهران با طول 2200 متر اگرچه در عمل مشکلاتی به حادی مشکلات کارگران تونل رسالت ندارند اما در شرایطی در زمان موعود (اسفند 87) کار خود را به پایان می رسانند که سه هزار تن از آنان در سه شیفت هشت ساعته، در 40 جبهه همزمان زیر پای شهر را خالی می کنند تا بار ترافیک تجریش نشینان را به بهشت زهرا از سه ساعت به نیم ساعت تقلیل دهند؛ کارگرانی که تصاویرشان زیر چشم دوربین های مدار بسته شهرداری، در مونیتورهای بزرگ میدان توحید و جمهوری نمایان می شود تا «شهروندان محترم بدانند مالیات آنها هزینه چه کارهایی می شود.»
اگرچه تجربیات فنی، مهندسی و مالی تونل رسالت، پشتوانه ساخت تونل توحید شده است اما این تجربیات نتوانست در بهبود وضعیت سه هزار کارگری که اغلب از قومیت های ترک، کرد و خراسانی هستند، نقشی داشته باشد. هم اکنون این سه هزار کارگر روزانه هشت ساعت کار می کنند در حالی که طبق قانون کار، کارگران در مشاغل سخت مانند تونل و معدن موظف به شش ساعت کار روزانه هستند و وضعیت بیمه آنان، بیمه ساختمان است و نه بیمه معدن.
یکی از این کارگران می گوید: «حقوق ما کارگران بسته به سابقه کاری مان ماهانه حدود 200 تا 500 تومان است. یک دست لباس و پوتین کار در سال، روزانه یک وعده غذا و اسکان کارگران شهرستانی به عهده کارفرماست اما غلظت و درصد
دی اکسید کربن در اینجا که در عمق 18 تا 30 متری زیر زمین است و با توجه به دودی که دستگاه های رودهدر و لودر تولید می کنند، خیلی زیاد است.» او به سختی کار در فصل زمستان اشاره می کند و می گوید: «به خصوص در فصل سرما غلظت آلودگی هوا چند برابر فصل تابستان است و سرمای استخوان سوز کار را در سه شیفت هشت ساعته سخت تر می کند. بیماری های ریوی برای ما که نزدیک به سه سال از عمرمان را در زیر شهر تهران گذرانده ایم- بعضی از ما 9 سال هم در تونل رسالت کار کرده اند- به یک بیماری عادی تبدیل شده است.»
او می گوید: «طبق قانون کار باید روزانه حداقل یک لیوان شیر به کارگران معدن و تونل داده شود اما معمولاً سهمیه شیر در کار نیست.»
ظاهراً اوضاع کارگران نسبت به
10 سال پیش پیشرفت قابل توجهی داشته است اما این پیشرفت به آنجا نرسیده است که کارگران در کارگاه های خود احساس کنند به اندازه زحمات و فشار کارشان، حق الزحمه دریافت می کنند. بخش عمده ای از این وضعیت به عهده بازرسان وزارت کار است. همینطور انجمن های حامی حقوق کارگران که البته گروه دوم، از نظر قانونی، قدرت اجرایی ندارند. در همین ارتباط داوود قادری، دبیر کانون عالی شورای اسلامی کار کشور و نماینده بین المللی کارگران ایران در کنوانسیون ژنو می گوید: «متاسفانه به ما قدرت اجرایی نظارت بر کارگاه ها داده نشده است. در نتیجه از بازرسی وزارت کار می خواهیم به عملکرد پیمانکارها دقت بیشتری کنند.»
عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی، ابوالقاسم مختاری نیز این نظر را تایید می کند: «سازمان تامین اجتماعی نظارت جدی بر کارگاه ها و شناسایی کارگران محروم از خدمات بیمه ای ندارد.» او چندی پیش در گفت وگو با مهر گفت: «در شرایط حاضر جمعیت بالایی از قشر کارگر به علت خودداری کردن کارفرمایان همچنین بی توجهی سازمان تامین اجتماعی در نظارت بر کارگاه ها، از خدمات بیمه ای محروم هستند و این در حالی است که اقدامی جدی برای این امر صورت نمی گیرد.»
رجبعلی شهسواری، رئیس سابق اتحادیه کارگران قراردادی و پیمانی کشور که وضعیت کارگران تونل توحید را مصداق عینی وضعیت کار در معدن می داند، می گوید: «تمامی سازه های زیرزمینی که مانند سازه های توحید و رسالت، تونل و در اعماق زمین و زیر پنج متر باشند، شامل «بیمه معدن» می شوند.» محمد تقوی معاون حقوقی بین المللی شهرداری تهران پس از تماس های مکرر «سرمایه» خبر می دهد: «از آنجا که این موضوع دارای اهمیت حقوقی است و برای اولین بار به وسیله شما به این موضوع توجه کردیم، در تماس تلفنی که هم اکنون با دفتر آقای هاشمی معاونت حمل و نقل و ترافیک تهران داشتم، گفته شد یکی از قراردادهای کارگران تونل توحید را به عنوان نمونه مورد بررسی قرار خواهند داد و سپس اظهارنظر خواهند کرد.» در این ارتباط حمزه شکیب رئیس کمیسیون شورای شهر تهران نیز در این زمینه اظهار بی اطلاعی کرد و گفت: «تا به حال توجه نکرده بودیم که کارگران تونل توحید که در زیر زمین کار می کنند، باید «بیمه معدن» شوند و نه «بیمه ساختمان».