بیمه تکافل


در کسب و کار مدرن امروز بیمه راهی برای کاهش ریسک ویا خطرات ناشی از حوادث محسوب می شود. مفهوم تکافل یا بیمه اسلامی ،در جایی که منابع لازم برای کمک به افراد جمع می شود ،مخالفتی با شریعت اسلامی ندارد. این مفهوم در راستای اصول جبران خسارت ومسئولیتهای مشترک در میان جامعه می باشد .در واقع بیمه مفهوم تازه ای نیست و در صدر اسلام ،توسط مهاجران مکه وانصار مدینه و پس از هجرت پیامبر یعنی چهارده قرن پیش نیزرواج داشته است. تکافل کلمه ای است مأخوذ از فعل عربی کفال به معنای رسیدگی کردن (برآورده کردن نیاز یک شخص ) وبیمه تکافل درواقع جبران خسارتهای ناشی از حوادث وتکمیل نظام بانکی بدون بهره می باشد. این نوع بیمه با بیمه های مرسوم( بیمه های بازرگانی رایج) از نظر جبران زیانهای مالی مشابهت زیادی دارد. تکافل مبتنی بر اصل قرآنی تعاون وبه معنی کمک متقابل ومیان گروهی است و هر عضوی در حمایت از نیازمندان داخل گروه سهم دارد. این نوع بیمه شبیه به بیمه تعاونی است . این عملیات بیمه ای درست مانند بیمه های مشترک است که در سالهای اولیه پیدایش بیمه ،نیز استفاده می شد حتی امروزه در بین گروهی از افراد مورد استفاده قرار می گیرد.
یک نظریه وجود دارد که بیمه اسلامی اولین بار در اوایل قرن دوم عصر اسلام بوجود آمد. این امر درست در زمانی مطرح شد که عرب های مسلمان رابطه تجاری خود را با هند ،مالایا وسایر کشورهای آسیایی گسترش داده بودند وتجار عرب بدلیل مسافرتهای طولانی، دچار حوادث ناگوار از قبیل دزدی مواجه می شدندو در راهتجارت بازرگانی خود اغلب با خسارتهای سنگینی مواجه می شدند. برمبنای اصل اسلامی همکاریهای دو جانبه وتعاونی همگی تجار گرد هم جمع شده وقبل از سفرهای دراز مدتشان ،صندوقی را تشکیل می دادند. هدف از ایجاد این صندوق ،جبران خسارات افرادی از گروه بود که در نتیجه وقایع ناگوار دچار خسارت می شدند. اروپائیان پس از قرنها این روش را استقبال نموده ونام آنرا بیمه دریایی نهادند . در این راستا، قضاوت مسلمان با نگاه فراتری که راجع به نظام بیمه اسلامی پیدا نمودند وهمچنین احساس نیاز مبرم به داشتن پوششهای بیمه ای ، اقدام تحقیق های گسترده ای دراین زمینه نمودند وبراساس بررسی های اینان بیمه در اسلام میبایست بر پایه تقابل وهمکاری متقابل باشد وطبق این اصل ،نظام بیمه اسلامی شامل مسئولیت مشترک، غرامت مشترک ، منافع مشترک، وحدت و... می باشد.
براساس نظریه حقوقدانان مسلمان ،عملیات بیمه ای رایج ،نوعی معامله تواتری به صورت خرید وفروش می باشد که با قوانین والزامات شریعت اسلامی به دلیل دارا بودن سه ویژگی مطابقت ندارند:

1. قرارداد(عدم اطمینان واحتمالی بودن)
2. قمار( به موجب وجود قرار در قراردادهای بیمه ای ، عنصر قمار دراین بحث مطرح می شود . این مطلب بدان معناست که به دلیل ماهیت احتمالی یک طرف قرارداد به طور ناعادلانه ای ممکن می شود).
3. ربا(بهره)

در سال 1985 انجمن فقه اسلامی جده ، سیستم تکافل را به عنوان یک جایگزین ماندگار برای بیمه به تصویب رساند. قابل ذکر است که مفهوم اصلی تکافل پرداخت حق بیمه بر مبنای تبرع (همکاری یا هدیه ) می باشد. قصد ونیت برای پرداخت اعانه (پرداخت بصورت هدیه) نو . یکی دیگر از دیگر تفاوتهای تکافل با سایر قراردادها این است که درآمد حاصل از سرمایه گذاری عملیات تکافل طبق شریعت اسلام وحدت می شود.
مهمترین جنبه های عملیات تکافل به شرح ذیل است:

1. شرکت پذیرنده ریسک صنعت
2. شرکت به عنوان مدیر وام وناظر بر عملیات تکافل محسوب می شود.
3. تمامی امکانات پرداخت شده توسط اعضاء در صندوق تکافل موسوم به وقف ذخیره می شود.
4. تمامی پرداختها حاصل از منافع تکافل(یعنب خسارات ) از محل صندوق وقف تامین می شود.
5. در همان زمانی که پولی دارد صندوق تکافل می گردد به سرمایه گذاری مورد قبول شریعت اسلام تخصص می یابد.
6. اگر از محل صندوق وقت تکافل ، سود ویا منفعتی عاید شد، بین اعضاء صندوق تقسیم خواهد شد.

طراحان دومتکافل یا همان بیمه تعاونی تاکید می نمایند چنانچه از بیمه بعنوان ابزاری برای استثمار وسودجویی استفاده شود بیمه براساس اصول بیمه تعاونی اسلامی باشد مجاز است. امروزه 63 شرکت بیمه تکافل وهشت شرکت بیمه تکافل اتکایی در جهان اسلامی فعالیت می نمایند. 31 شرکت تکافل در کشورهای عربی و16 شرکت تکافل در کشورهای مسلمان غیر عرب و16 شرکت تکافل در کشورهای غیر مسلمان که جمعیت مسلمان ندارند . گفتنی است که در ایران وبسیاری از کشورهای اسلامی با توجه به پذیرفته شدن بیمه مرسوم به روش اسلامی وبهره گیری از دستورات دین مبین اسلام از اشکالات وارد به بیمه رایج در ممالک غیر اسلامی مبری بوده و تا حال نیازی به تاسیس شرکتهای بیمه تکافل نبوده است . نخستین شرکت بیمه تکافل در سال 1357(1978)در سودان ودومین شرکت در همان سال در عربستان سعودی تاسیس گردید.

نویسنده: اداره کل پژوهش مدیریت بین الملل سال انتشار: 1388