اندیشه بیمه در دوران باستان

در دوران هاى گذشته، هرگاه یکى از افراد قبیله صدمه و زیانى مى دید دیگر اعضاءِ قبیله به او یارى مى رساندند. به طور نمونه هنگامى که گرگ گوسفندان کسى را مى درید و او دچار دشوارى مالى و معیشتى مى شد یا یکى از اعضاءِ قبیله طعمهٔ درندگان وحشى مى شد یا بر اثر پیشامدهاى آسمانى و جوى مانند صاعقه (برق زدگی) از بین مى رفت سایر افراد قبیله به فرد یا خانوادهٔٔ زیاندیده کمک مى کردند. این پدیده هنوز هم در زمان ما دیده مى شود چنانکه در روستاها هنگامى که یکى از روستانشینان در پى حادثه یا بیمارى ناقص و از کارافتاده مى شود یا از بین مى رود اهل روستا هر یک به اندازهٔ توانائى خود به زیاندیدگان یارى مى رسانند. هنوز هم در میان دامپروران ما نگهدارى گله ها و رمه ها را به نوبت مى پذیرند.
در روستاها، کشاورزان درو و خرمن کوبى محصول یکدیگر را بدون اجرت و پاداش به صورت کار رایگان انجام مى دهند و این کردار کم کم به شکل رسم و سنت و نوعى خویش کارى اخلاقى درآمده است. در واقع کمک رسانی، همکارى و تعاون از ویژگى هاى هستى انسان و زائیدهٔ زندگى اجتماعى و گروهى است. به سخن دیگر، همراهى و همکارى انسان ها از قانون نیاز انسان به انسان و همبستگى ذاتى و سرشتى آنان سرچشمه مى گیرد و سیراب مى شود. بایسته است یادآورى کنیم که در این کردار اجتماعی، افراد قبیله یا مردم روستا و کشاورزان زیان وارد به اشخاص زیاندیده را جبران نمى کنند، بلکه زیان روى آورده را، در حدود توانائى مالى خود، میان خود تقسیم و سرشکن مى کنند. در واقع هدف یارى رسانان تسکین و آرام بخشى درد و رنج. زیاندیدگان و دستگیرى از همنوعان است و این همان کارى است که انسان هاى نیکوکار و سازمان هاى نیکوکارى و مددرسانى در گذشته و اکنون انجام مى دهند. البته این یارى رسانى ها و نیکوکارى ها با آنچه ”بیمه“ نامیده مى شود از جهت مکانیسم یا ساخت و کار تفاوت دارند. ولى به هرحال، بنیاد و چیستى و درون هستى همهٔ این نهادها در ”اصل تعاون و همیاری“، که بافت پیوندى زندگانى انسان ها را مى سازد، ریشه و سرچشمه دارد. بر پایهٔ پاپیروس به دست آمده، سنگ تراشان مصر باستان در ۴۵۰۰ ق م براى کمک به یکدیگر و پشتیبانى از خود در برابر حوادث و پیشامدهاى زیانبار، صندوقى ترتیب داده بودند که هر یک از آنان سهمى مى پرداختند و از کمک هاى صندوق بهره مند مى شدند.
در ۲۲۵۰ ق م نیز ”هامورابى “، پادشاه قانون گذار بابل، قانونى برقرار کرده بود که بر پایهٔ آن متصدیان حمل و نقل، که آنان را ”دارماتا“ مى گفتند، در خصوص حمل و نقل کالاها در برابر صاحبان آنها مسئولیت داشتند. بدین معنا که دارماتا یا حمل و نقل کنندگان، که حقوق و عوارض سنگینى براى اشتغال به این حرفه مى پرداختند، بر پایهٔ قواعد و ضوابط مقرر در برابر صاحب کالا جوابگو بودند و در صورتى که کالاها سالم و درست به مقصد نمى رسید کیفرهاى سنگینى مانند مصادرهٔ اموال و دارائى ها، به غلامى و بردگى گرفتن اعضاءِ خانواده و گاه قتل متصدى حمل و نقل در این مقررات پیش بینى شده بود.
این قانون خشن و این کیفرهاى سخت و سنگین موجب شد که کمتر کسى نامزد شغل حمل و نقل کالا شود. در نتیجه کار تجارت و داد و ستد دچار رکود شد. سرانجام ضرورت و بایستگى ادامهٔ جریان بازرگانى و داد و ستد موجب تعدیل و بهبود مقررات شد و مقرر شد که اگر کالاهاى مورد حمل و نقل بدون احراز تقصیر متصدى باربرى تلف شوند یا دزدیده شوند متصدى باربرى در برابر صاحب کالا مسئول نخواهد بود.
در سال هاى ۶۴۰ - ۵۸۸ ق م در آتن انجمن هائى میان افراد یک صنف یا اعضاءِ گروه هاى فلسفی، مذهبى و سیاسى به وجود آمد که آماج آنها حمایت و پشتیبانى از اعضاءِ در برابر پیشامدهاى زیانبار و ناگوار بود. این انجمن ها صندوق هاى مشترکى تشکیل دادند که با دریافت سهم ماهانه از اعضاء، به هنگام ضرورت، به افراد زیاندیده و آسیب خورده کمک مى کردند.
در رم باستان نیز انجمن ها و گروه هائى وجود داشت که با تشکیل صندوق هاى پشتیبانی، به هنگام نیاز، به اعضاءِ خود یارى مى رساندند. وجوه گردآورى شده در این صندوق ها که به صورت حق عضویت ماهانه یا حق ورود دریافت مى شد صرف هزینهٔ کفن و دفن اعضاءِ فوت شده مى شد.
منبع: سایت آفتاب