نرخ مالیات بر ارزش افزوده در ایران پایین تر از 160کشور جهان است

نعمت اله اکبری در گفت وگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس اظهارداشت: مالیات بر ارزش افزوده یکی از انواع مالیاتها است که به لحاظ تئوریک قدمت آن به 90 سال پیش برمی گردد ایده اولیه آن اولین بار توسط فون زیمنس آلمانی مطرح شد.
وی افزود: مفهوم مالیات بر ارزش افزوده یک تاریخچه 90 ساله دارد که بعد از جنگ جهانی دوم یعنی از سال 1950 به بعد در برخی کشورها انواعی از آن به کار گرفته شد.
این اقتصاددان یادآور شد: مالیات بر ارزش افزوده بر سه نوع تولید، مصرف و درآمد است که در حال حاضر در ایران نوع مصرف آن و مبتنی بر روش صورتحساب قابلیت اجرایی یافته است.
وی با اشاره به اینکه مالیات بر ارزش افزوده از زمان اجرا در اتحادیه اروپا یعنی از 1970 به بعد قالب گسترده یافت افزود: نرخ این مالیات در کشورهای توسعه یافته و غربی از جمله انگلستان بین 7 تا 15 درصد است.
اکبری اضافه کرد: پیشگام اجرای مالیات بر ارزش افزوده در کشورهای آسیایی، کره جنوبی است که در سال 1977 به اجرای آن پرداخت، بعد از آن نیز کشورهایی مثل فیلیپین، اندونزی ، تایوان و غیره در این خصوص اقدام کردند.
وی افزود: تاریخچه این بحث در ایران به دهه 70 مربوط است که تا آن دوره چندان جدی گرفته نشد، تا اینکه در دولت خاتمی به عنوان لایحه تقدیم مجلس شد و بعد از برخی رفت و برگشتها در نهایت در اوایل خرداد ماه سالجاری به تصویب رسیده و توسط رئیس جمهور به وزیر دارایی ابلاغ شد و مقرر گردید تا از ابتدای مهر اجرایی شود.
این کارشناس اقتصادی نرخ مالیات بر ارزش افزوده مصوب در ایران را بسیار پایین تر ار نرخ جهانی آن دانست و افزود: در حالی که این نرخ در ایران 3 درصد است در سایر کشورهای دنیا بعضا 17، 20 و 25 درصد نیز می باشد.
وی افزود: مالیات بر ارزش افزوده در 130 کشور جهان و براساس برخی آمار در 160 کشور جهان به اجرا درآمده و به لحاظ تئوریک این روش به اثبات رسیده که روش مناسبی است.
اکبری یادآور شد: دو اصل در بحث مالیات بر ارزش افزوده مطرح است، یکی درآمدزایی و دیگری اصل عدالت است. در اصل درآمدزایی که این روش یک روش درآمدزا برای دولتها است و بعضا از آن به عنوان ماشین چاپ پول یاد می شود.
وی افزود: اما در خصوص رعایت اصل عدالت در آن اما و اگرهایی وجود دارد که در سایر کشورهای جهان، تحقق این اصل در کنار سیستمهای تامین اجتماعی ممکن است.
این کارشناس اقتصادی به حسنهای قانون مالیات بر ارزش افزوده اشاره کرد و گفت: جلوگیری از فرار مالیاتی، شفاف بودن و صحیح شدن درآمدها، سهولت اجرای آن از جمله این مزایا است.
وی افزود: مالیات بر ارزش افزوده در مجموع به 4 روش اجرا می شود که سه روش آن مبتنی بر حسابداری صنعتی و منظم به اجرا درمی آید و یک روش آن مبتنی بر صورت حساب می باشد. در این روش فروشنده مکلف است تا براساس صورتحساب کالایی را که می فروشد مالیات را محاسبه کرده و آن را به دست خریدار دهد.
اکبری گفت: در کشورهایی که از نظام دارایی و ثبت حساب صنعتی و چندان مناسبی برخوردار نیستند از روش صورت حساب استفاده می شود که در ایران نیز از همین روش استفاده شده است.
وی افزود: تجربه ثابت کرده در این روش که فروشندگان، ممیز و عامل مالیاتی برای دولت محسوب می شوند، موفقتر از سایر روشها است.
این اقتصاددان گفت: ما انواع روشهای مالیاتی را در کشور به اجرا درآورده ایم و این اواخر نیز تجربه تجمیع عوارض را داشته ایم و حال نوبت جایگزینی مالیات بر ارزش افزوده به جای آن است.
این استاد دانشگاه یادآور شد: در روشی که تاکید بر مصرف کننده است از یک فرآیند چند مرحله ای برخوردار است که تا از تولید، توزیع تا مصرف در هر مرحله مالیات اخذ می گردد.
وی با بیان اینکه در سایر کشورها بیمه ها مشمول مالیات برارزش افزوده نمی باشند گفت: در ایران بیمه ها مشمول این طرح هستند و در عوض کالاهای غذایی، کشاورزی، بانکها، کالاهای فرهنگی و خرده فروشها از این بحث معاف می باشند.
اکبری در پاسخ به این سوال که آیا مالیات بر ارزش افزوده تورم زا است یا خیر اظهارداشت: این روش مبتنی بر نظر اهالی فن، در بلند مدت تورم زا نبوده ولی در کوتاه مدت حداقل در افزایش قیمت ها به اندازه 3 درصد موثر است.
وی به بحث انحراف مالیاتی اشاره کرد و افزود: بعضا این نگرانی وجود دارد که با توجه به عدم شفافیتها در روند نظارت بر مالیاتها، اخذ مالیات خود به افزایش تورم، مضاعف بر روند قانونی ان منجر شود.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: مالیات بر ارزش افزوده ، یک مالیات خود اظهاری است. در این روش فرد فروشنده مالیاتی را که می گیرد و ثبت می نماید باید خوداظهاری کرده و آن را به اطلاع سازمان مالیاتی نیز برساند.
وی افزود: از جمله مزایای مالیات بر ارزش افزوده، جلوگیری از فرار مالیاتی می باشد ولی اگر یک سیستم مالیاتی مدرن و دقیق در این خصوص نباشد و بحث جریمه سنگین از مودیان مالیاتی متخلف مطرح نباشد، قطعا خود به بروز مشکلاتی منجر می شود.
اکبری با بیان اینکه مالیات بر ارزش افزوده، مابه التفاوت کالای فروش رفته منهای کالای خریداری شده است افزود: کسانی که در واقع پرداخت کننده واقعی مالیات بر ارزش افزوده هستند مصرف کننده یا در واقع همان مردم است.
وی در پاسخ به این سوال که پس چه عاملی سبب شده تا اعتراضاتی از سوی بازاریان و توزیع کنندگان کالاها صورت گیرد افزود: این اتفاق به چند دلیل مربوط است که یکی از آنها عدم آگاهی لازم نسبت به مالیات بر ارزش افزوده است. با توجه به اینکه فرهنگسازی و اطلاع رسانی لازم در این خصوص صورت نگرفته لذا زمینه برخی اعتراضات فراهم شده است.
اکبری گفت:اشکال دیگر در این بحث به این مساله برمی گردد که فرد فروشنده با خود محاسبه می کند که اگر به مراکز مالیاتی اطلاع رسانی کنم که بابت فروش فلان کالا، میزان خاصی مالیات دریافت کرده ام همان نسبت نیز وضعیت فروش و سود او شفاف شده و باید به همان مراکز مالیاتی مالیات بر فروش و سود و ... بپردازد.
وی افزود: در غیر این صورت نیز ممکن است روشهای توافق با مشتری، عدم صدور فاکتور و ... باب شود که در این صورتها نیز طرح از هدف خود دور می شود.
این اقتصاددان خاطرنشان کرد: در بحث زمان اجرای طرح گفته می شود که این گونه روشها باید زمانی اعمال شوند که شیب نرخ تورم نزولی باشد. در حال حاضر که این شیب صعودی است بر این نکته و زمان اجرا انتقاد می شود.
وی اضافه کرد: حال که دولت بر اجرای آن مصمم شده آنهم بدون توجه به تجربه سایر کشورهای به ویژه کشورهای آسیایی و بستر سازی لازم برای آن، جالب نیست که یک قانون را ابلاغ کرده و سپس با بررسی تبعات آن ، اجرای قانون را به تعویق بیاندازد.
اکبری اضافه کرد: لازم است تا دولت در خصوص بحث مالیات بر ارزش افزوده اطلاع رسانی کافی نماید و متوجه باشد که طرح تحول اقتصادی نیز در صورت عدم فرهنگسازی و فضاسازی برای آن می تواند به فرجامی چون بحث مالیات بر ارزش افزوده منجر شود.
وی افزود: اجرای موفق قانون مالیات بر ارزش افزوده، نیازمند یک سیستم مالیاتی کارآمد و فرهنگسازی و انجام اطلاع رسانیهای دقیق و کافی است.