*دکتر مهدی کرباسیان

با توجه به بالابودن حجم و مبلغ سرمایه گذاری ها در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی حضور صنعت بیمه در این صنایع از اهمیت و حساسیت خاصی برخوردار است که این مسئله باید تحت توجه کامل بیمه گر و بیمه گذار قرار گیرد.

طرح ها و پروژه های صنعت نفت، گاز و پتروشیمی، به ویژه در صنایع بالادستی صنعت نفت به دلیل وجود عناصر نامطمئن و نامعین و پیچیدگی های خاص اکتشاف، توسعه و بهره برداری تولید از ریسک های بالای بیمه ای برخوردار است.

از سویی دیگر با توجه به این که سرمایه گذاری در نفت نیاز به سرمایه گذاری سنگین و تکنولوژی پیشرفته دارد و دارندگان این سرمایه عمدتا در کشورهای توسعه یافته هستند، در صورتی که تامین لازم برای این سرمایه گذاری وجود نداشته باشد، سرمایه گذاران تمایلی به انجام این امر نشان نمی دهند.

این صنعت بیمه است که به عنوان خدمتگزار اقتصاد بیمه گران خسارت هایی که در مراحل اکتشاف، استخراج، فرآورش و عرضه ناشی از تحقق خطرهای مختلف از جمله انفجار، آتش سوزی، زمین لرزه، پیمانکاری، نصب تجهیزات، و ماشین آلات و همچنین خطرهایی که برای نیروی انسانی آنها پیش می آید را جبران می کنند.

ریسک هایی که صنعت نفت، گاز و پتروشیمی را تهدید می نمایند با استفاده از تکنیک های مدیریت ریسک، شناسایی، ارزیابی، کنترل و تامین مالی شده است.

آن دسته از ریسک ها که بیمه پذیر هستند، توسط صنعت نفت برای آنها بیمه نامه صادر شده و باقی ریسک هایی که بیمه پذیر نیستند، بوسیله متخصصان صنعت نفت برای برخورد، حذف یا کاهش آنها تدابیری اندیشیده می شود.

از آنجایی که شاید بتوان گفت که این صنعت، پیچیده ترین صنعت با سرمایه گذاری های عظیم است که برخی از طرح های آن حاصل سال ها تلاش و کوشش متخصصان صنعت نفت است که به بهره برداری می رسد، بنابراین برای شناسایی ریسک های بیمه پذیر، کار شناسان صنعت بیمه نیازمند همکاری کارشناسان هر دو صنعت است.

زیرا شرکت های بیمه برای ارزیابی و شناسایی کانون های خطر و حادثه ساز، متخصصان صنعت بیمه هستند و با آشنایی به این اطلاعات به کمک کارشناسان صنعت نفت شتافته و آنها را یاری می کنند و چون بخشی از سرمایه های بیمه شده مازاد بر ظرفیت نگهداری صنعت بیمه داخلی به بیمه گران ارشد اتکایی که عمدتا نرخ و شرایط ریسک را نیز تعیین می کند واگذار می شود، نیازمند اطلاعات جامع و کاملی از ریسک بیمه شده است تا نرخ یا حق بیمه تعیین گردد. این اطلاعات را عمدتا کارشناسان و متخصصان صنعت نفت در اختیار بیمه گران داخلی قرار می دهند.

در گذشته بازار بیمه اتکایی به نفع واگذار کننده ها بوده است، چرا که در بازار بین المللی ظرفیت مازاد وجود داشت و بیمه گران اتکایی در فضای رقابتی شرایط مطلوبی به بیمه گران واگذارنده ارائه می کردند، ولی بعد از حادثه 11 سپتامبر بازار اتکایی بین المللی به کلی تغییر کرد. بیمه گران اتکایی شرایط را برای بیمه گران واگذارنده سخت کردند، ضمن این که چون بازار اتکایی با کمبود ظرفیت مواجه شد، نرخ و حق بیمه ها نیز افزایش یافت.

در این شرایط بازار تولید کنندگان و صاردکنندگانی مانند ایران با مشکل جدی مواجه نشد، زیرا هر دو صنعت با همکاری همدیگر پوشش های اتکایی خود را عمدتا از بیمه گران اتکایی با رتبه بندی بالا نظیر شرکت مونیخ و سوئیس تامین می نمودند.

با توجه به این که ظرفیت نگهداری ریسک های ناشی از تحولات بازار نفت و فرآورده های آن در بازارهای داخلی مشخص است این گروه از ریسک ها باید پس از اشباع ظرفیت نگهداری داخلی در سطح بین المللی از طریق سازکار اتکایی توزیع شود.

در این صورت چون به پوشش بیمه اتکایی برای بیمه کردن این محصولات در سطح بین المللی نیاز است، این گروه از ریسک ها باید نرخ و شرایط بین المللی داشته باشند که بیمه گران ارشد اتکایی نرخ و شرایط را برای پروژه ها تعیین و در قرارداد بیمه اعمال می کنند.

در زمینه پروژه های نفتی در ایران، چون بیمه نامه باید در داخل کشور صادر شود و نرخ و شرایط باید به تایید بیمه مرکزی ایران برسد، بیمه نامه صادر و پس از اشباع ظرفیت داخلی بازار ایران مازاد سهم نگهداری به بازارهای بین المللی عرضه می شود.

اکنون چند سال است که عملیات بیمه ای پروژه های نفتی، گاز و پتروشیمی به صورت کنسرسیومی با عضویت بیمه گران داخلی انجام می گیرد.

بدیهی است که این کنسرسیوم به بیمه گران اتکایی ارشد که به طور عمده در پروژه های بیمه های مهندسی بیمه اتکایی مونیخ و سایر بیمه گران قراردادی انرژی است، وابسته هستند.

هم اکنون همکاری بین صنعت نفت و بیمه خوشبختانه نزدیک است و با توجه به این که ثروت و دارئیی های ملی کشور در صنعت نفت مطرح است، به همین منظور می بایست صنعت بیمه نهایت تلاش و سعی خود را به کار بندد تا ثروت و دارائی های ملی حفظ شود.

*رئیس هیئت رئیسه صندوق بازنشستگی صنعت نفت