چک الکترونیکی

تاریخچه ای کوتاه از چک
هیچ کس مطمئن نیست که اولین چک چه زمانی نوشته ، یا بر روی چوب یا سنگ حک شده است . بعضی کارشناسان بر این عقیده اند که ممکن است رومی ها در حدود 352 سال قبل از میلاد چک را ابداع کرده باشند . حتی اگر این مطلب صحیح باشد ظاهرا این ایده ها در آن زمان چندان جایگاه کاربردی نداشته اند . بانک ها یا موسسات مشابه آن در بین النهرین ، یونان و روم باستان وجود داشته اند و احتمالا سپرده ها را از یک حساب به دیگر حساب ها انتقال می داده اند . اما هیچ مدرک مستندی از آن انتقال ها باقی نمانده است .
آخرین مدرک از سپرده گذاری ها در قالب چیزی به نام چک ایتالیای قرون وسطی و کاتالونیا مربوط می شود . در این نواحی بانک های قدیم سپرده گذاران را مقید می کردند قبل از آن که بانک سپرده شان را مصادره کند و یا آن را به حسب مشتری دیگری انتقال دهد ، شخصا به بانک مراجعه کنند . استفاده عملی از ابزارهای نوشتاری برای نیل به چنین مقاصدی به تدریج شکل گرفت .
گفته می شود که چک در ایالات متحده ، حدود سال 1681 برای اولین بار استفاده شد . وقتی بازرگانان در بوستون زمین خود را در یک سرمایه گذاری گرو می گذاشتند ، دریافتند که می توان به جای این کار چک نوشت . اولین چک چاپی مربوط به سال 1763 است که از بانک داری بریتانیایی لورنس چایلدز ( Lawrence Childs ) به جای مانده است .

اگرچه امروزه چک در سطح وسیعی قابلیت دارد ، اما بانک داری مشکلات بزرگی را در خصوص آن مشاهده می نماید که هم چنان وجود دارد : به راستی چگونه می توان این قطعه کاغذ را به گونه ای جریان داد تا بتوان در بانک های دیگر آن را وصول کرد ؟ در چک های رسیده پیک می فرستاد . اما این امر ، رفت و آمدهای زیاد و بعضا سرقت پول ها در نتیجه ناامنی را موجب می شد .
راه حل این مشکل در قرن هفدهم هم زمان با پیدایش علم بانک داری در بریتانیا پیدا شد . داستان از این قرار بود که یکی از پیک های بانک لندن در یک یا چند نقطه مستقر می شد و پیک های سایر بانک ها را می پذیرفت . آن ها می توانستند در این مکان مذاکره کنند و تمام چک های صادر شده از سایر بانک ها را قابل پرداخت نموده ، تصمیم به معاوضه آن ها بگیرند یا این که جریان آن ها را در جهت دیگری قرار دهند . این سیستم را اصطلاحا سیستم Clearinghouse می گویند .
پیوستن به این شبکه کاغذی بانک ها که در آن معاوضه چک با یکدیگر صورت می گیرد هم چنان کاربرد دارد .

چک الکترونیکی
در این نوشته قصد بر این است که تا ویرایشی امروزی تر از چک ، که آن را چک الکترونیکی می نامند ارایه دهیم . چک الکترونیکی یک ابزار نوین پرداخت است متشکل از امنیت و سرعت بوده ، و دارای فرآیند بازدهی تمام تراکنش های الکترونیکی همگون و توام با زیر ساخت قانونی گسترش یافته صحیح است که قابلیت جای گزینی با چک های کاغذی در فرآیند های تجاری را دارد . اولین بار چک الکترونیکی توسط خزانه داری ایالات متحده برای آن که پرداخت های کلان را در سطح اینترنت بسازند ، به کار گرفته شد .

مفهوم چک الکترونیکی طی پروژه ای از FSTC ، شرکت سرویس های نوین مالی (Financial Services Technology Consortiurn ) گسترش داده شده است . FSTC دارای 100 عضو است که شامل تعدادی از بانک های بزرگ ، کارپردازان فنی امور مالی ، دانشگاه ها و لابراتوار های تحقیقاتی است . کار فنی بر روی پروژه چک الکترونیکی در چند مرحله انجام شد . تولید ایده های جدید ، انجام تحقیقات اولیه ، ساخت و تثبیت نمونه های اولیه ، به قاعده در آوردن خصوصیات برای سیستم آزمایشی و اجرایی سیستم آزمایشی .

چک الکترونیکی چیست ؟
یک چک الکترونیکی نسخه الکترونیکی و یا به عبارتی نسخه نمایشی چک کاغذی است .
چند ویژگی اولیه چک های الکترونیکی از این قرارند : همان اطلاعاتی را دارند که در چک های کاغذی موجود است . می توانند با همان ارزش و چهارچوب قانونی چک های کاغذی پایه ریزی شوند . قابلیت پیوند به اطلاعات نامحدود و معاوضه سریع بین سایر بخش ها . می توانند در هر تراکنش مشابه چک های کاغذی امروزی استفاده شوند . توسعه قابل استفاده بودن در مقایسه با چک های کاغذی با اضافه کردن مبلغ . چک الکترونیکی چگونه کار می کند ؟ چک الکترونیکی به همان روش چک های کاغذی عمل می کند : نویسنده چک ( Payer ) ، چک الکترونیکی را به کمک انواع مختلفی از دسـتگاه های الکترونیـکی می نویسـد و سـپس آن را به وسـیله ترمینـال های دریافـت کننده ( Payer ) به بانک های دریافت کننده واگذار می کند .دریافت کننده های الکترونیکی ، چک الکترونیکی را که نوعی اعتبار رسیده محسوب می شود ، در قالب سپرده دریافت نموده و سپس آن را به بانک های پرداخت کننده ( Payer’s banks ) می سپارند . بانک های پرداخت کننده چک الکترونیکی را تایید نموده و حساب مرتبط با چک را شارژ می کنند .

چک الکترونیکی از زاویه ای دیگر
در جریان چک الکترونیکی ، تراکنش می تواند از جانب بانک های دریافت کننده ( Payer’s banks ) آغاز شود :
تراکنش با ارسال صورت حساب و یا یک یادداشت بانکی به پرداخت کننده چک ، که در سیستم حساب های قابل پرداخت مشتری طراحی شده است ، آغاز می شود . وقتی زمان پرداخت صورت حساب فرا رسید ، اطلاعات موجود در صورت حساب به وسیله سیستم حساب های قابل پرداخت بررسی می گردد و سپس داده های صورت حساب برای آن که یک چک الکترونیکی صادر شود مورد استفاده قرار می گیرد . چک الکترونیکی صادرشده شامل مجموعه اطلاعات یک چک ، نظیر دریافت کننده چک ، مبلغ ، زمان پرداخت و اطلاعات حساب می باشد . برای امضا نمودن چک ، پرداخت کننده یک رمز را برای گشوده شدن کارت دفترچه چک خود وارد می نماید . ( مشابه ورود رمز در کارت هوشمند ).

این کارت یک جایگاه امن برای کلید امضای خصوصی پرداخت کننده است . یک امضای چک الکترونیکی ممکن است به شکل رمز نویسی شده ، یک کپی از صورت حساب چک الکترونیکی را پیوست داشته باشد ، بنابراین یک مزاحم نمی تواند صورت حسابی دیگر را به صورت تقلبی ثبت و ارسال نماید . قالب بندی صورت حساب ها ثابت نیست ولی می تواند از لحاظ طولی ، شکل و داده های موجود در آن قابل تغییر باشد . بنابراین یک پرداخت کننده می تواند متن رسیده از دریافت کننده ( Payee ) را برگشت دهد . این امر دریافت کننده را قادر می سازد تا اطلاعات موردنیاز جهت پرداخت صحیح را تکمیل نماید .

چک الکترونیکی امضا شده به وسیله email یا تراکنش وب ، به یک دریافت کننده ارسال می شود . دریافت کننده صحت امضا پرداخت کننده را روی چک الکترونیکی و صورت حساب بررسی کرده ، اطلاعات صورت حساب را استخراج نموده و به حساب های قابل وصول ارسال می کند ، دریافت کننده رمز خود را جهت گشودن دفترچه چک الکترونیکی وارد می کند .
چک های پشت نویسی شده به بانک های دریافت کننده جهت تسویه و قرارگیری در حساب ارسال می شوند . فرآیند تسویه می تواند به وسیله سیستم های نمایش چک الکترونیکی ( ECP System ) موجود یا دیگر سیستم های تسویه و پرداخت انجام شود هر دو بانک دریافت کننده و پرداخت کننده ، امضا های چک الکترونیکی و پشت نویسی های به کار رفته در دو لایه از سیستم ( تایید کلیدهای امضا و حساب بانک پرداخت کننده اصلی ( صادر کننده چک )) را بررسی می کنند .

بانک پرداخت کننده تحقیق می کند که این چک الکترونیکی تکراری نباشد ، حساب و هویت پرداخت کننده جاری صحیح باشد و سپس چک را به پرداخت کننده حساب سپرده درخواست ( DDA ) ارسال می کنند .
در نهایت یک پیام به پرداخت کننده ارسال می شود که در آن شرح کاملی از روند تراکنش آمده است .

چرا چک های الکترونیکی را به کار می بریم ؟
چک های الکترونیکی ویژگی های مهمی دارند ، آن ها خدمات زیر را عرضه می کنند : تراکنش های بانکی را قادر می سازند تا با امنیت کافی در اینترنت به کار گرفته شوند . در بستری نامحدود ولی کنترل شده اطلاعات ، صحت خود را حفظ می کنند . تقلب های ایجاد شده روی چک ها از بین می رود . تایید خودکار محتویات و صحت چک ها . خصیصه های مرسوم چک های معمولی نظیر توقف پرداخت و اصلاح آسان آن . افزایش قابلیت های نظیر فعال نمودن تاریخ پرداخت . تکنولوژی چک الکترونیکی :
تکنولوژی چک های الکترونیکی ارتقا نرم افزارها و سخت افزارها توسط FSTC به منظور : کاهش هزینه های اولیه ( در مقایسه با سایر ابزارهای پرداخت ). به دست آوردن استاندارد صنعتی جهانی . فراهم کردن یک ابزار جهانی برای کاربران . امروزه چک های الکترونیکی بر پایه های زیر بنا شده اند : زبان مشترک فروش خدمات بانکی ( FSML) .تقویت امضا های الکترونیکی به منظور به کار بردن آلگوریتم های فعال پرداخت . امنیت سخت افزارهایی نظیر کارت های هوشمند . تایید هویت دیجیتالی . فعال نمودن عملیات بانک ها و تجارت .

مقایسه چک الکترونیکی و سایر ابزارهای پرداخت :
از آن چه تاکنون گفته شد می توان به قابلیت های چک الکترونیکی در مقایسه با چک های کاغذی معمولی پی برد . اما آن چه در مقایسه سیستم خدمات کارت با چک الکترونیکی می توان گفت از این قرار است : کارت ها به وسیله اشخاص حقیقی و در وسعت کسب و کار کوچک تری به کار می روند تا پرداخت ها را در مکان های فروش و یا ترمینال های نزدیک به مشتریان مقدور سازند . سیستم امنیتی که در اینترنت برای کارت به کار می رود می تواند در سطح Offline نیز به کار گرفته شود . چک های الکترونیکی می توانند امنیت پرداخت ها را نه تنها در پرداخت های جزیی محلی بلکه در سراسر سطح اینترنت برقرار کنند .
برخلاف کارت ، چک الکترونیکی می تواند برای اشخاص حقوقی مانند وصول پرداخت های تجاری به کار گرفته شود . در واقع می توان به جای چک های معمولی در تجارت از آن استفاده نمود .
به سبب ریسک های وابسته به کارت ، برخی صادر کنندگان کارت ها یک محدودیت روزانه روی مبلغی که می تواند در یک کارت شارژ نمود قرار داده اند . در حالی که چک الکترونیکی در اختیار مشتری است نه بانک ، هم چنین هیچ تبصره مشابهی برای این گونه محدودیت ها تعریف نشده است .

کلام آخر :

چک های الکترونیکی :
قابل استفاده برای تمام دارندگان حساب ، کوچک و بزرگ ، است ؛ در جایی که سایر راه حل های پرداخت الکترونیکی با میزان ریسک بالا و یا نامناسب باشند . امن ترین ابزار پرداخت فعال تا به امروز به شمار می روند .فراهم نمودن سرعت و امنیت تسویه های مالی لازم . تواما با حساب های چک های معمولی موجود قابل استفاده است .قابل جریان به کمک دمنه متنوعی از سخت افزارها و نرم افزارهای کاربردی است .

منبع : روزنامه عصر ارتباط